{"id":140,"date":"2020-01-26T18:04:38","date_gmt":"2020-01-26T17:04:38","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?page_id=140"},"modified":"2021-05-04T15:31:49","modified_gmt":"2021-05-04T13:31:49","slug":"krzysztof-pawlowski-zm-1603","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/biogramy\/krzysztof-pawlowski-zm-1603\/","title":{"rendered":"Krzysztof Paw\u0142owski (zm. 1603)"},"content":{"rendered":"\n

Znany jedynie ze swojego listu do znajomego z Krakowa i wspomnie\u0144 pos\u0142a niemieckiego, Krzysztof Paw\u0142owski jest pierwszym Polakiem, kt\u00f3rego zachowa\u0142a si\u0119 bezpo\u015brednia relacja z podr\u00f3\u017cy do Indii \u2013 cho\u0107 nie w oryginale, a XVIII-wiecznej kopii.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Niewiele mo\u017cemy powiedzie\u0107 o nim poza tym, \u017ce by\u0142 kupcem pochodz\u0105cym prawdopodobnie z niezamo\u017cnej, ma\u0142opolskiej rodziny szlacheckiej. Na pocz\u0105tku 1596 roku Paw\u0142owski wyruszy\u0142 statkiem z Gda\u0144ska zaopatrzony w sery, kt\u00f3re chcia\u0142 sprzeda\u0107 w Indiach. W marcu dotar\u0142 do Lizbony, gdzie pozna\u0142 Jana Tregiera, warszawianina wyprawiaj\u0105cego si\u0119 do Azji Po\u0142udniowej w celu zakupu wonnych korzeni. Tregier wy\u0142udzi\u0142 w\u00f3wczas od Paw\u0142owskiego 400 talar\u00f3w, obiecuj\u0105c ich zwrot po dotarciu do celu.<\/p>\n\n\n\n

Paw\u0142owski zaokr\u0119towa\u0142 si\u0119 na \u201eNossa Senhora\u201d, jednym pi\u0119ciu portugalskich galeon\u00f3w, kt\u00f3re 11 kwietnia wyruszy\u0142y do Goa \u2013 g\u0142\u00f3wnego portugalskiego portu w Indiach. Flot\u0105 dowodzi\u0142 Francisco da Gama, prawnuk Vasco da Gamy.<\/p>\n\n\n\n

W pobli\u017cu r\u00f3wnika statki rozdzieli\u0142y si\u0119: trzy, w tym \u201eNossa Senhora\u201d, pop\u0142yn\u0119\u0142y szybciej. P\u00f3\u017aniej, w pobli\u017cu Przyl\u0105dka Dobrej Nadziei, galeon z Paw\u0142owskim na pok\u0142adzie wszed\u0142 w pas ciszy (stref\u0119 bezwietrzn\u0105) i przez kilkana\u015bcie dni sta\u0142 w miejscu. Podczas dalszego rejsu, po op\u0142yni\u0119ciu Madagaskaru, ca\u0142a za\u0142oga poza Polakiem i pilotem, przezi\u0119bi\u0142a si\u0119 (wcze\u015bniej cierpia\u0142a na szkorbut i febr\u0119). Zdaniem Paw\u0142owskiego zawdzi\u0119cza\u0142 on swoje zdrowie czapce i bekiesze, czyli p\u0142aszczowi podszytemu futrem. Z 500-osobowej za\u0142ogi zmar\u0142o w\u00f3wczas a\u017c 160 os\u00f3b. Chory kapitan mia\u0142 powierzy\u0107 Polakowi komend\u0119 nad statkiem na ostatnim odcinku trasy. Na pocz\u0105tku pa\u017adziernika, z powodu z\u0142ej pogody, galeon zatrzyma\u0142 si\u0119 w Mozambiku, gdzie Paw\u0142owski sprzeda\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 swoich ser\u00f3w z du\u017cym zyskiem.<\/p>\n\n\n\n

11 listopada 1596 roku Polak doprowadzi\u0142 statek do Goa. By\u0142 to pierwszy spo\u015br\u00f3d pi\u0119ciu galeon\u00f3w, kt\u00f3re razem opu\u015bci\u0142y port metropolii. Za ten wyczyn Paw\u0142owski otrzyma\u0142 nagrod\u0119 od wicekr\u00f3la portugalskiego w Indiach i obietnic\u0119 awansu w razie pozostania we flocie portugalskiej. Warto doda\u0107, \u017ce nast\u0119pne dwa galeony dop\u0142yn\u0119\u0142y z op\u00f3\u017anieniem, a pozosta\u0142e dwa zagin\u0119\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

20 listopada polski kupiec sporz\u0105dzi\u0142 list do bli\u017cej nieznanej osoby na temat swej podr\u00f3\u017cy do Indii i pierwszych wra\u017ce\u0144 z tego kraju. Wiadomo, \u017ce istnie\u0107 musia\u0142a d\u0142u\u017csza korespondencja Paw\u0142owskiego z jego koleg\u0105, co najmniej jeden wcze\u015bniejszy dokument i by\u0107 mo\u017ce nast\u0119pne, niestety nie s\u0105 one obecnie znane. W swym li\u015bcie z Indii Paw\u0142owski opisa\u0142 tak\u017ce r\u00f3\u017cne interesuj\u0105ce go fakty: gor\u0105cy klimat, zwierz\u0119ta (szczeg\u00f3lnie s\u0142onie, ale, co ciekawe, wspomnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c o smokach), ro\u015blinno\u015b\u0107 (pierwszy raz widzia\u0142 banany i kokosy), wygl\u0105d Hindus\u00f3w, ich po\u017cywienie, miejscowy handel, a nawet jak wygl\u0105da tamtejsze niewolnictwo.<\/p>\n\n\n\n

Na miejscu Paw\u0142owski sprzeda\u0142 reszt\u0119 swoich ser\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c z wielkim zyskiem. Podr\u00f3\u017cnikowi proponowano udzia\u0142 w wyprawach przeciw korsarzom lub jednemu z w\u0142adc\u00f3w indyjskich, lecz nie m\u00f3g\u0142 on skorzysta\u0107 z oferty, gdy\u017c planowa\u0142 odzyska\u0107 d\u0142ug od swego rodaka. Jako i\u017c warszawski kupiec nie chcia\u0142 ich odda\u0107 z w\u0142asnej woli, Paw\u0142owski poda\u0142 go do s\u0105du, w wyniku czego d\u0142u\u017cnik trafi\u0142 na kilka dni do wi\u0119zienia. W ko\u0144cu obieca\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 nale\u017cno\u015b\u0107 w porcie Koczin. Tam te\u017c prawdopodobnie obydwaj udali si\u0119 21 listopada. Nast\u0119pnie Paw\u0142owski planowa\u0142 wyruszy\u0107 do Diu, r\u00f3wnie\u017c nale\u017c\u0105cego do Portugalczyk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Kolejne wie\u015bci o Paw\u0142owskim pochodz\u0105 z 1603 roku, kiedy to przez Ormuz w Zatoce Perskiej dotar\u0142 do Astrachania nad Wo\u0142g\u0105 nale\u017c\u0105cego do pa\u0144stwa moskiewskiego, sk\u0105d chcia\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do Rzeczypospolitej. Spotka\u0142 go w\u00f3wczas w swojej drodze do szacha Persji Stefan Kakasch, pose\u0142 Rudolfa II Habsburga. Kupiec nie m\u00f3g\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do ojczyzny, gdy\u017c Moskwa d\u0105\u017cy\u0142a w\u00f3wczas do odseparowania Rzeczypospolitej od Persji i ogranicza\u0142a ruch Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej odwiedzili kraj szacha, przez granic\u0119 polsko-moskiewsk\u0105. Paw\u0142owski do\u0142\u0105czy\u0142 wi\u0119c do orszaku dyplomaty cesarskiego, z nadziej\u0105 na zabranie si\u0119 z nim w drodze powrotnej do Polski. 22 lipca wsiad\u0142 na statek, kt\u00f3ry po 31 dniach dotar\u0142 do perskiego portu Lenkoran. Tam pos\u0142owie sp\u0119dzili 10 tygodni, podczas kt\u00f3rych wszyscy si\u0119 pochorowali. Zmarli w\u00f3wczas Kakasch i Paw\u0142owski.<\/p>\n\n\n\n

Znajduj\u0105ca si\u0119 w zbiorach Biblioteki Narodowej XVIII-wieczna kopia listu Paw\u0142owskiego z Indii by\u0142a ju\u017c niejednokrotnie publikowana. Niestety, prawdopodobnie z winy kopisty, zawiera wiele przeinacze\u0144 i b\u0142\u0119d\u00f3w, co bardzo utrudnia zrozumienie tekstu. Ca\u0142o\u015b\u0107 by\u0142a wydana przez W. T. Baranowskiego (\u201ePrace Komisji do Bada\u0144 nad Histori\u0105 Literatury i O\u015bwiaty\u201d, t. 1, 1914), lecz bez poprawek i odpowiednich obja\u015bnie\u0144. Naukowo opracowany list z przek\u0142adem francuskim wyda\u0142 S. Stasiak (\u201eRocznik Orientalistyczny\u201d, t. 3, 1925; w tomach 4 i 5 znajduj\u0105 si\u0119 komentarze i uwagi). Z niewielkimi opuszczeniami tekst opublikowany te\u017c zosta\u0142 pt. List z Indii<\/em> w zbiorze pod redakcj\u0105 Romana Pollaka Antologia pami\u0119tnik\u00f3w polskich XVI wieku<\/em> (Wroc\u0142aw-Warszawa-Krak\u00f3w 1966).<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

  1. Zygmunt Abrahamowicz, Paw\u0142owski Krzysztof<\/em>, w: Polski S\u0142ownik
    Biograficzny, t. 25, Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich \u2013 Wydawnictwo
    Polskiej Akademii Nauk, Wroc\u0142aw 1980, s. 507\u2013508.<\/li>
  2. Mateusz B\u0119dkowski, Polacy na kra\u0144cach \u015bwiata: \u015bredniowiecze i nowo\u017cytno\u015b\u0107. Cz\u0119\u015b\u0107 I<\/em>, Wydawnictwo Promohistoria, Warszawa 2017.<\/li>
  3. Krzysztof Paw\u0142owski, List z Indii<\/em>, w: \u201eAntologia pami\u0119tnik\u00f3w polskich
    XVI wieku\u201d, red. Roman Pollak, Ossolineum, Wroc\u0142aw\u2013Warszawa\u2013
    Krak\u00f3w 1966, s. 174\u2013182.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Autor:<\/strong>
    Mateusz B\u0119dkowski<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Znany jedynie ze swojego listu do znajomego z Krakowa i wspomnie\u0144 pos\u0142a niemieckiego, Krzysztof Paw\u0142owski jest pierwszym Polakiem, kt\u00f3rego zachowa\u0142a si\u0119 bezpo\u015brednia relacja z podr\u00f3\u017cy do Indii \u2013 cho\u0107 nie w oryginale, a XVIII-wiecznej kopii. Niewiele mo\u017cemy powiedzie\u0107 o nim poza tym, \u017ce by\u0142 kupcem pochodz\u0105cym prawdopodobnie z niezamo\u017cnej, ma\u0142opolskiej rodziny szlacheckiej. Na pocz\u0105tku 1596… <\/p>\n

    Read More<\/a><\/div>\n","protected":false},"author":178586772,"featured_media":0,"parent":143,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","advanced_seo_description":"","spay_email":"","_starter_page_template":""},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/PbCgRD-2g","amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/140"}],"collection":[{"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/178586772"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=140"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/140\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":737,"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/140\/revisions\/737"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/143"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=140"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}