{"id":154,"date":"2020-01-26T19:35:22","date_gmt":"2020-01-26T18:35:22","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?page_id=154"},"modified":"2021-05-04T12:58:40","modified_gmt":"2021-05-04T10:58:40","slug":"teodor-anzelm-dzwonkowski-1764-1850","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/biogramy\/teodor-anzelm-dzwonkowski-1764-1850\/","title":{"rendered":"Teodor Anzelm Dzwonkowski (1764-1850)"},"content":{"rendered":"\n

\u017bo\u0142nierz, kt\u00f3ry zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 na s\u0142u\u017cb\u0119 w Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, dzi\u0119ki czemu pop\u0142yn\u0105\u0142 i zwiedzi\u0142 Azj\u0119 Po\u0142udniowo-Wschodni\u0105. Na podstawie tej podr\u00f3\u017cy napisa\u0142 ciekaw\u0105 i ma\u0142o znan\u0105 relacj\u0119, kt\u00f3ra zawiera informacje etnograficzne i przyrodnicze.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Teodor Anzelm Dzwonkowski urodzi\u0142 si\u0119 w 1764 roku we wsi Przytu\u0142y w \u00f3wczesnym powiecie ostro\u0142\u0119ckim. Uczy\u0142 si\u0119 w szko\u0142ach ojc\u00f3w Pijar\u00f3w w \u0141om\u017cy i w Warszawie. W 1783 roku sprzeda\u0142 sw\u00f3j skromny maj\u0105tek i wst\u0105pi\u0142 na s\u0142u\u017cb\u0119 do pruskich huzar\u00f3w jako kadet, gdzie gn\u0119biono go ze wzgl\u0119du na jego polskie pochodzenie. Po uko\u0144czeniu kursu uda\u0142 si\u0119 w 1785 roku do Kr\u00f3lewca, a stamt\u0105d pop\u0142yn\u0105\u0142 do Holandii holenderskim statkiem przewo\u017c\u0105cym zbo\u017ce. Podczas pobytu w Amsterdamie zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 w stopniu kaprala na jeden z dw\u00f3ch okr\u0119t\u00f3w wyp\u0142ywaj\u0105cych do Indii z komisarzami maj\u0105cymi za zadanie zlustrowanie posiad\u0142o\u015bci nale\u017c\u0105cych do Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej. By\u0142a to fregata \u201eZephyr\u201d, drugi statek nosi\u0142 imi\u0119 \u201eHavik\u201d. Poniewa\u017c wiele os\u00f3b spo\u015br\u00f3d za\u0142ogi stanowili Niemcy, Dzwonkowski podawa\u0142 si\u0119 za W\u0119gra, by unikn\u0105\u0107 szykan z ich strony, jak podczas s\u0142u\u017cby w Prusach.<\/p>\n\n\n\n

Obydwa statki wyp\u0142yn\u0119\u0142y w marcu 1789 roku. Podczas pocz\u0105tkowego etapu rejsu Dzwonkowski mia\u0142 okazj\u0119 zobaczy\u0107 Teneryf\u0119, Wyspy Zielonego Przyl\u0105dka, wybrze\u017ce Zachodniej Afryki, a\u017c wreszcie w pocz\u0105tku czerwca dop\u0142yn\u0105\u0142 do Kapsztadu, gdzie zosta\u0142 do ko\u0144ca sierpnia. Nast\u0119pnym przystankiem by\u0142o Kolombo na zachodnim wybrze\u017cu Cejlonu, w kt\u00f3rym za\u0142oga sp\u0119dzi\u0142a 20 dni.<\/p>\n\n\n\n

Potem statki Kompanii pop\u0142yn\u0119\u0142y do Koczinu, gdzie podr\u00f3\u017cnicy sp\u0119dzili dwa miesi\u0105ce. Po zlustrowaniu miasta okr\u0119ty skierowa\u0142y si\u0119 do nieodleg\u0142ej miejscowo\u015bci nazwanej przez Polaka \u201eKoyhlam\u201d (by\u0107 mo\u017ce Kollam). Na pocz\u0105tku 1790 roku \u201eZephyr\u201d i \u201eHavik\u201d zn\u00f3w pop\u0142yn\u0119\u0142y na Cejlon. Tym razem zatrzyma\u0142y si\u0119 na trzy miesi\u0105ce w Galle na po\u0142udniu wyspy.<\/p>\n\n\n\n

Nied\u0142ugo po wyj\u015bciu z tamtejszego portu \u201eZephyr\u201d zawadzi\u0142 o ska\u0142y, przez co wyprawa musia\u0142a zatrzyma\u0107 si\u0119 na kolejne dwa miesi\u0105ce w porcie pod osad\u0105 Trincomalee na wschodnim wybrze\u017cu Cejlonu. Nast\u0119pnie podr\u00f3\u017cnicy p\u0142yn\u0119li wzd\u0142u\u017c Wybrze\u017ca Koromandelskiego, zatrzymuj\u0105c si\u0119 w angielskim Madrasie i w holenderskim Pulikacie. Stamt\u0105d, p\u0142yn\u0105c na po\u0142udniowy wsch\u00f3d przez Zatok\u0119 Bengalsk\u0105 i Morze Andama\u0144skie, dotarli do holenderskiego miasta Malakka na P\u00f3\u0142wyspie Malajskim. Przez miesi\u0105c rejsu wielu cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi, w tym Polak, zachorowa\u0142o na puchlin\u0119 wodn\u0105, w efekcie czego zmar\u0142o kilkana\u015bcie os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

W ko\u0144cu wrze\u015bnia 1790 roku ekspedycja wyruszy\u0142a dalej, do holenderskich wysp indonezyjskich (m.in. Jawa, Ambon, Wyspy Moluckie, Celebes). Podczas tej d\u0142ugiej podr\u00f3\u017cy za\u0142oga chorowa\u0142a na wiele ci\u0119\u017cki chor\u00f3b, jednak Polak szcz\u0119\u015bliwie ich unikn\u0105\u0142, co by\u0142o zas\u0142ug\u0105, jak twierdzi\u0142, brania lek\u00f3w i s\u0142uchania si\u0119 rad lekarzy.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec maja 1792 roku z Jawy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 d\u0142uga droga powrotna okr\u0119t\u00f3w \u201eZephyr\u201d i \u201eHavik\u201d do Europy. Ich kolejne postoje mia\u0142y miejsce na francuskiej wyspie Mauritius i w Kapsztadzie. W tym ostatnim, z powodu trwaj\u0105cej we Francji rewolucji, zdecydowano, \u017ce bezpieczniej b\u0119dzie, jak wszystkie statki Kompanii przebywaj\u0105ce w tamtym regionie powr\u00f3c\u0105 razem. Tak wi\u0119c w marcu 1793 roku wyruszy\u0142a flota licz\u0105ca \u0142\u0105cznie 53 statki. Kapitan \u201eZephyru\u201d obj\u0105\u0142 admiralsk\u0105 komend\u0119 nad konwojem, a Dzwonkowski mia\u0142 \u2013 wed\u0142ug jego relacji – zosta\u0107 na tym statku dow\u00f3dc\u0105 oddzia\u0142u wojska.<\/p>\n\n\n\n

Jako i\u017c kana\u0142 La Manche zosta\u0142 w wyniku dzia\u0142a\u0144 rewolucyjnych zablokowany, statki Kompanii musia\u0142y okr\u0105\u017ca\u0107 Angli\u0119 od p\u00f3\u0142nocy, co zaowocowa\u0142o ogromnymi stratami w\u015br\u00f3d za\u0142\u00f3g (z 500 os\u00f3b, kt\u00f3re wyruszy\u0142y na \u201eZephyrze\u201d, do macierzystego portu po ponad 4 latach powr\u00f3ci\u0142o zaledwie 48). Po dop\u0142yni\u0119ciu do Amsterdamu Polakowi proponowano dalsz\u0105 karier\u0119 na morzu, lecz ten wola\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do ojczyzny. Zainkasowa\u0142 oficersk\u0105 ga\u017c\u0119 za swoj\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119, a nast\u0119pnie przez Hamburg i Lubek\u0119 dosta\u0142 si\u0119 do Gda\u0144ska, tu\u017c przed jego oficjalnym wcieleniem do Prus w 1793 roku.<\/p>\n\n\n\n

W roku nast\u0119pnym Dzwonkowski w stopniu chor\u0105\u017cego bra\u0142 udzia\u0142 w powstaniu ko\u015bciuszkowskim. Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 roku wyjecha\u0142 na Lubelszczyzn\u0119, gdzie dzier\u017cawi\u0142 kilka folwark\u00f3w z bratem stryjecznym Piotrem. Nie bra\u0142 udzia\u0142u w kolejnych zrywach narodowych. W 1807 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na Sandomierszczyzn\u0119, nast\u0119pnie na jaki\u015b czas uda\u0142 si\u0119 do Warszawy. W 1809 roku osiad\u0142 na reszt\u0119 \u017cycia w Krakowie. Do 1815 roku sprawowa\u0142 tam urz\u0105d poborcy podatkowego. W 1810 roku wzi\u0105\u0142 \u015blub z Ludwik\u0105 z Witkowskich (1787-1869), z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 siedmioro dzieci (czworo z nich nie do\u017cy\u0142o 1818 roku). Zmar\u0142 w 1850 r. na \u201emorowe powietrze\u201d \u2013 na tamtych ziemiach panowa\u0142a w\u00f3wczas epidemia tyfusu i cholery.<\/p>\n\n\n\n

Teodor Anzelm Dzwonkowski zosta\u0142 pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. W Ko\u015bciele Mariackim w tym mie\u015bcie znajduje si\u0119 tablica ku jego czci. Napisane przez niego wspomnienia wydali jego potomkowie, Stanis\u0142aw i Tomasz Komorniccy, na podstawie XIX-wiecznej kopii odnalezionej w zbiorach rodzinnych po II wojnie \u015bwiatowej, pt. Pami\u0119tniki czyli Pami\u0105tka po ojcu dla J\u00f3zefy z Dzwonkowskich Komornickiej<\/em> (Warszawa 1985).<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

  1. Mateusz B\u0119dkowski, Polacy na kra\u0144cach \u015bwiata: \u015bredniowiecze i nowo\u017cytno\u015b\u0107<\/em>, Promohistoria, Warszawa 2017.<\/li>
  2. Teodor Anzelm Dzwonkowski, Pami\u0119tniki: czyli pami\u0105tka po ojcu dla J\u00f3zefy z Dzwonkowskich Komornickiej, <\/em>Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1985.<\/li>
  3. Wac\u0142aw i Tadeusz S\u0142abczy\u0144scy, S\u0142ownik podr\u00f3\u017cnik\u00f3w polskich<\/em>, Wiedza Powszechna, Warszawa 1992.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Autor:<\/strong>
    Mateusz B\u0119dkowski<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u017bo\u0142nierz, kt\u00f3ry zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 na s\u0142u\u017cb\u0119 w Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, dzi\u0119ki czemu pop\u0142yn\u0105\u0142 i zwiedzi\u0142 Azj\u0119 Po\u0142udniowo-Wschodni\u0105. Na podstawie tej podr\u00f3\u017cy napisa\u0142 ciekaw\u0105 i ma\u0142o znan\u0105 relacj\u0119, kt\u00f3ra zawiera informacje etnograficzne i przyrodnicze. Teodor Anzelm Dzwonkowski urodzi\u0142 si\u0119 w 1764 roku we wsi Przytu\u0142y w \u00f3wczesnym powiecie ostro\u0142\u0119ckim. Uczy\u0142 si\u0119 w szko\u0142ach ojc\u00f3w Pijar\u00f3w w… <\/p>\n

    Read More<\/a><\/div>\n","protected":false},"author":178586772,"featured_media":0,"parent":143,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","advanced_seo_description":"","spay_email":"","_starter_page_template":""},"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/PbCgRD-2u","amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/154"}],"collection":[{"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/178586772"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=154"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/154\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":721,"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/154\/revisions\/721"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/143"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}