{"id":236,"date":"2020-02-08T15:21:05","date_gmt":"2020-02-08T14:21:05","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?page_id=236"},"modified":"2021-05-04T12:47:13","modified_gmt":"2021-05-04T10:47:13","slug":"michal-boym","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/biogramy\/michal-boym\/","title":{"rendered":"Micha\u0142 Boym (1612-1659)"},"content":{"rendered":"\n

Wybitny jezuita i uczony przebywaj\u0105cy na misji w Chinach, gdzie zwi\u0105zany by\u0142 z upadaj\u0105c\u0105 dynasti\u0105 Ming. Uznawany jest obecnie za jednego z pionier\u00f3w europejskiej sinologii, a tak\u017ce za jedynego polskiego podr\u00f3\u017cnika sprzed XVIII wieku, kt\u00f3ry trzykrotnie przemierzy\u0142 drog\u0119 morsk\u0105 i l\u0105dowo-morsk\u0105 mi\u0119dzy Europ\u0105 a Pa\u0144stwem \u015arodka.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Pochodz\u0105cy z W\u0119gier Boymowie przybyli do Rzeczypospolitej wraz ze Stefanem Batorym. Ojciec Micha\u0142a, Pawe\u0142 Jerzy(1581\u20131641), urodzony we Lwowie, by\u0142 lekarzem Zygmunta III Wazy, rajc\u0105 (1620\u20131641) i w\u00f3jtem lwowskim (1627\u20131641).<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Boym przyszed\u0142 na \u015bwiat w tym samym mie\u015bcie w 1612 roku. Po uko\u0144czeniu nauki w kolegium jezuickim we Lwowie, w 1631 roku zosta\u0142 przyj\u0119ty na nowicjat przy Ko\u015bciele \u015aw. Szczepana w Krakowie. W nast\u0119pnych latach odby\u0142 jeszcze studia filozoficzne w Kaliszu, a od 1638 roku by\u0142 s\u0142uchaczem teologii w krakowskim kolegium przy Ko\u015bciele \u015awi\u0119tych Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a. Pozwolenie od w\u0142adz Zakonu udania si\u0119 na misj\u0119 do Chin otrzyma\u0142 dopiero za dziesi\u0105t\u0105 pro\u015bb\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Po wy\u015bwi\u0119ceniu na kap\u0142ana w 1641 roku w Krakowie i otrzymaniu b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa w Rzymie od papie\u017ca Urbana VIII pojecha\u0142 do Lizbony. W dalsz\u0105 drog\u0119 wyruszy\u0142 w marcu 1643 roku. Przez Przyl\u0105dek Dobrej Nadziei dotar\u0142 do portugalskiego Mozambiku, gdzie przebywa\u0142 do stycznia 1644 roku. Nast\u0119pnie, na prze\u0142omie lat 1644-1645 dotar\u0142 do portugalskiego Makau. Przez kilka-kilkana\u015bcie miesi\u0119cy uczy\u0142 si\u0119 j\u0119zyka chi\u0144skiego w tamtejszym Kolegium \u015aw. Paw\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

W styczniu 1647 roku skierowano go wraz z kilkoma innymi zakonnikami do pracy na wyspie Hajnan. Na miejscu jezuita prowadzi\u0142 intensywne badania przyrodnicze. Zebra\u0142 tam wi\u0119kszo\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w do dzie\u0142a Flora Sinensis<\/em>, kt\u00f3re ukaza\u0142o si\u0119 po \u0142acinie w Wiedniu w 1656 roku i by\u0142o pierwsz\u0105 prac\u0105 europejsk\u0105 na temat ro\u015blinno\u015bci chi\u0144skiej (zawiera\u0142o te\u017c sporo informacji z innych dziedzin, m.in. o zwierz\u0119tach, medycynie i historii Pa\u0144stwa \u015arodka). Prawdopodobnie na Hajnanie Polak przygotowywa\u0142 tak\u017ce nieopublikowany dot\u0105d atlas Chin, ozdobiony w\u0142asnor\u0119cznymi rysunkami fauny i flory.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec 1647 roku, po inwazji mand\u017curskiej na Hajnan, jezuici musieli ucieka\u0107 z wyspy. Na pocz\u0105tku nast\u0119pnego roku Boym powr\u00f3ci\u0142 do Makau, sk\u0105d wys\u0142ano go do Zhaoqing, gdzie mia\u0142 pomaga\u0107 jezuicie Andreasowi Kofflerowi na dworze sympatyzuj\u0105cego z chrze\u015bcijanami cesarza Yongliego, ostatniego w\u0142adcy Chin z dynastii Ming. W 1648 roku Boym wyprawi\u0142 si\u0119 do dawnej stolicy kraju, Xi\u2019an, gdzie sporz\u0105dzi\u0142 kopi\u0119 s\u0142ynnego napisu w j\u0119zyku syryjskim na steli z Xi\u2019an –  mia\u0142 by\u0107 te\u017c pierwszym Europejczykiem, kt\u00f3ry dokona\u0142 pe\u0142nego przek\u0142adu inskrypcji tej tablicy.<\/p>\n\n\n\n

Od pocz\u0105tku 1649 roku Boym zn\u00f3w przebywa\u0142 na dworze cesarza Yongliego. Najbli\u017csze otoczenie w\u0142adcy, zach\u0119cone przez Kofflera, zdecydowa\u0142o si\u0119 napisa\u0107 listy do papie\u017ca (w\u00f3wczas by\u0142 nim Innocenty X), do\u017cy Wenecji i genera\u0142a zakonu jezuit\u00f3w informuj\u0105ce o trudnym po\u0142o\u017ceniu Ming\u00f3w i zawieraj\u0105ce pro\u015bb\u0119 o wsparcie przeciw mand\u017curskim naje\u017ad\u017acom. Ostatecznie zadanie dostarczenia tych dokument\u00f3w i przedstawienia ca\u0142ej sprawy w Europie powierzono w\u0142a\u015bnie Polakowi. Boym wyruszy\u0142 w drog\u0119 na prze\u0142omie lat 1650-1651. Podr\u00f3\u017cuj\u0105c morzem i l\u0105dem, w grudniu 1651 roku dotar\u0142 do Wenecji.<\/p>\n\n\n\n

Boym zosta\u0142 przyj\u0119ty na audiencji u do\u017cy Francesco Molino dopiero po interwencji francuskiego ambasadora (16 grudnia), jednak nie przynios\u0142a ona pozytywnego rezultatu. Z kolei poparcie udzielone Boymowi przez tego ostatniego by\u0142o \u017ale widziane w Rzymie, poniewa\u017c papie\u017c popiera\u0142 ob\u00f3z habsburski przeciwny Francji. Polakowi nie pomaga\u0142 te\u017c fakt, \u017ce bez zgody w\u0142adz swego zakonu wys\u0142a\u0142 do rektor\u00f3w kilku katolickich uniwersytet\u00f3w w Europie Zachodniej pewne pismo. Broni\u0142 w nim dzia\u0142alno\u015bci misyjnej w Chinach jezuity Matteo Ricciego i jego nast\u0119pc\u00f3w, przez dominikan\u00f3w i augustian\u00f3w oskar\u017canych o tolerowanie praktyk niechrze\u015bcija\u0144skich, u\u017cywanie chi\u0144skich termin\u00f3w teologicznych, noszenie wschodnich stroj\u00f3w, przystosowywanie przepis\u00f3w ko\u015bcielnych do chi\u0144skich reali\u00f3w (tzw. akomodacja misyjna) i uznawanie Konfucjusza za \u015bwi\u0119tego (ta ostatnia informacja nie by\u0142a zgodna z prawd\u0105, w rzeczywisto\u015bci uwa\u017cali go \u201ejedynie\u201d za wielkiego filozofa i m\u0119\u017ca stanu).<\/p>\n\n\n\n

Za to wszystko Polak wys\u0142any zosta\u0142 przez w\u0142adze ko\u015bcielne do Loreto, gdzie sp\u0119dzi\u0142 w odosobnieniu prawie trzy lata. Dopiero w roku 1655 uzyska\u0142 audiencj\u0119 u nowego papie\u017ca, Aleksandra VII, kt\u00f3ry przekaza\u0142 Boymowi pisemn\u0105 odpowied\u017a na list Ming\u00f3w, kt\u00f3ra nie zawiera\u0142a jednak \u017cadnej obietnicy materialnej pomocy dla Chin, jedynie dobre s\u0142owo i informacj\u0119 o modlitwie za cesarsk\u0105 rodzin\u0119 i jej dw\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n

Po tym wydarzeniu wolny ju\u017c Boym uda\u0142 si\u0119 przez Piz\u0119 i Genu\u0119 do Lizbony, gdzie przyj\u0105\u0142 go na audiencji kr\u00f3l Jan IV. Ten odpowiedzia\u0142 pozytywnie na pro\u015bb\u0119 cesarza, obieca\u0142 nawet zbrojn\u0105 pomoc. 30 marca 1656 roku podr\u00f3\u017cnik wyp\u0142yn\u0105\u0142 z Lizbony, by przekaza\u0107 te wie\u015bci Mingom. Przez Indie dotar\u0142 na teren dzisiejszej Birmy, sk\u0105d nast\u0119pnie, cz\u0119\u015bciowo drog\u0105 l\u0105dow\u0105, a cz\u0119\u015bciowo morsk\u0105, w drugiej po\u0142owie 1658 roku przyby\u0142 do Tonkinu (p\u00f3\u0142nocny Wietnam). Polski misjonarz przez kilka miesi\u0119cy odpoczywa\u0142 w misji jezuickiej w Hanoi. Nast\u0119pnie uda\u0142 si\u0119 do chi\u0144skiej prowincji Guangxi, kt\u00f3ra by\u0142a ju\u017c opanowana przez Mand\u017cur\u00f3w. Nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 przedosta\u0107 za lini\u0119 frontu do prowincji Yunnan, gdzie rezydowa\u0142 w\u00f3wczas dw\u00f3r cesarza Yongliego. Os\u0142abiony zachorowa\u0142 i zmar\u0142 z wyczerpania 22 sierpnia 1659 roku.<\/p>\n\n\n\n

Wyboru, t\u0142umaczenia i opracowania fragment\u00f3w dzie\u0142 misjonarza, cz\u0119\u015bci z nich nigdy wcze\u015bniej niepublikowanych, dokona\u0142 Edward Kajda\u0144ski w ksi\u0105\u017cce pt. Micha\u0142a Boyma opisanie \u015bwiata<\/em> (Warszawa 2009).<\/p>\n\n\n\n