{"id":239,"date":"2020-02-08T15:23:25","date_gmt":"2020-02-08T14:23:25","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?page_id=239"},"modified":"2021-05-04T15:41:19","modified_gmt":"2021-05-04T13:41:19","slug":"mikolaj-krzysztof-radziwill-zwany-sierotka","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/biogramy\/mikolaj-krzysztof-radziwill-zwany-sierotka\/","title":{"rendered":"Miko\u0142aj Krzysztof Radziwi\u0142\u0142 zwany „Sierotk\u0105” (1549-1616)"},"content":{"rendered":"\n

Autor najwarto\u015bciowszej i najobszerniejszej relacji w j\u0119zyku polskim o podr\u00f3\u017cy do Ziemi \u015awi\u0119tej i Egiptu w XVI wieku. Mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki niej nale\u017cy obecnie do najs\u0142ynniejszych i najlepiej poznanych magnat\u00f3w Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Krzysztof Radziwi\u0142\u0142 \u201eSierotka\u201d przyszed\u0142 na \u015bwiat w 1549 roku na zamku w \u0106mielowie. By\u0142 najstarszym synem El\u017cbiety z Szyd\u0142owieckich (1533\u20131562) i Miko\u0142aja Krzysztofa zwanego \u201eCzarnym\u201d (1515\u20131565), g\u0142owy rodu Radziwi\u0142\u0142\u00f3w, a tak\u017ce protektora reformacji na Litwie. Po ojcu odziedziczy\u0142 tytu\u0142 ksi\u0119cia \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego, a po matce godno\u015b\u0107 hrabiego szyd\u0142owieckiego.<\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj wychowany zosta\u0142 w duchu protestanckim (najprawdopodobniej by\u0142 wyznania ewangelicko-reformowanego). Edukacj\u0119 pocz\u0105tkow\u0105 odebra\u0142 w domu, nast\u0119pnie uczy\u0142 si\u0119 w gimnazjum w Strasburgu i na uniwersytecie w Tybindze. W po\u0142owie 1566 roku uda\u0142 si\u0119 do W\u0142och. W Rzymie, gdzie mia\u0142 okazj\u0119 rozmawia\u0107 z papie\u017cem Piusem V, dokona\u0142 konwersji na katolicyzm (przez kilka lat utrzymywa\u0142 ten fakt w tajemnicy). Na pocz\u0105tku 1567 roku powr\u00f3ci\u0142 do Rzeczypospolitej, gdzie odebra\u0142 dziedziczne dobra po zmar\u0142ych rodzicach.<\/p>\n\n\n\n

W latach 1567\u20131568 \u201eSierotka\u201d na czele prawie tysi\u0105ca \u017co\u0142nierzy uczestniczy\u0142 w wyprawie radoszkowickiej Zygmunta II Augusta. Pomimo faktu, i\u017c by\u0142 przeciwnikiem unii lubelskiej, ostatecznie z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119 na wierno\u015b\u0107 kr\u00f3lowi z d\u00f3br podlaskich i wo\u0142y\u0144skich, a tak\u017ce podpisa\u0142 akt jej zawarcia w 1569 roku. Otrzyma\u0142 za to urz\u0105d senatorski marsza\u0142ka nadwornego litewskiego.<\/p>\n\n\n\n

Wiadomo, \u017ce Radziwi\u0142\u0142 wiele czasu w m\u0142odo\u015bci, w tym r\u00f3wnie\u017c na dworze kr\u00f3lewskim (Zygmunta II i Henryka Walezego) sp\u0119dza\u0142 na ucztach, polowaniach i romansach. W wyniku tych ostatnich nabawi\u0142 si\u0119 ki\u0142y, na kt\u00f3r\u0105 nie znano w\u00f3wczas lekarstwa (w p\u00f3\u017aniejszych latach do jego schorze\u0144 dosz\u0142a tak\u017ce dna moczanowa). Pierwsze wyra\u017ane objawy pojawi\u0142y si\u0119 w 1575 roku – do\u015b\u0107 szybko cz\u0119\u015bciowo utraci\u0142 s\u0142uch. \u201eSierotka\u201d z\u0142o\u017cy\u0142 w\u00f3wczas \u015blubowanie udania si\u0119 do Grobu \u015awi\u0119tego w Jerozolimie w razie poprawy stanu zdrowia.<\/p>\n\n\n\n

W latach 1577-1578 na czele swoich \u017co\u0142nierzy bra\u0142 udzia\u0142 w dzia\u0142aniach wojennych Stefana Batorego przeciw Moskwie, za co mianowany zosta\u0142 p\u00f3\u017aniej marsza\u0142kiem wielkim litewskim. W tym okresie je\u017adzi\u0142 te\u017c na leczenie do uzdrowiska Szk\u0142o pod Jaworowem i do Niemiec. W 1580 roku r\u00f3wnie\u017c uda\u0142 si\u0119 na kuracj\u0119 – do W\u0142och. W po\u0142owie roku nast\u0119pnego powr\u00f3ci\u0142 do kraju, gdzie bra\u0142 udzia\u0142 w kolejnej kampanii zbrojnej.<\/p>\n\n\n\n

16 wrze\u015bnia 1582 roku, w towarzystwie przynajmniej kilku os\u00f3b, \u201eSierotka\u201d opu\u015bci\u0142 rodzinny Nie\u015bwie\u017c i wyruszy\u0142 w pielgrzymk\u0119. W grudniu przyby\u0142 do Wenecji, sk\u0105d w kwietniu roku nast\u0119pnego pop\u0142yn\u0105\u0142 przez Cypr do Trypolisu. Stamt\u0105d dotar\u0142 do Jerozolimy. W ci\u0105gu kilkunastu dni w \u015awi\u0119tym Mie\u015bcie i jego okolicy zwiedzi\u0142 m.in. Bazylik\u0119 Grobu \u015awi\u0119tego, gdzie otrzyma\u0142 tytu\u0142 Rycerza Grobu \u015awi\u0119tego, ko\u015bcio\u0142y ormia\u0144skie, G\u00f3r\u0119 Kalwari\u0119, G\u00f3r\u0119 Oliwn\u0105 i Betlejem. Dotar\u0142 nawet do Morza Martwego i rzeki Jordan.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie wraz z towarzyszami wyruszy\u0142 do Jaffy, sk\u0105d w po\u0142owie lipca 1583 roku zn\u00f3w pop\u0142yn\u0105\u0142 do Trypolisu. Pod koniec miesi\u0105ca uda\u0142 si\u0119 przez Cypr do Egiptu. Tam mia\u0142 okazj\u0119 zobaczy\u0107 m.in. Nil, Kair, Giz\u0119, gdzie wspi\u0105\u0142 si\u0119 na Piramid\u0119 Cheopsa, i Aleksandri\u0119. Z tej ostatniej w pa\u017adzierniku pop\u0142yn\u0105\u0142 na Kret\u0119, sk\u0105d, po kilkumiesi\u0119cznym odpoczynku, dotar\u0142 do W\u0142och w marcu 1584 roku. Wreszcie, przez Trydent, Innsbruck, Hall i Wiede\u0144, powr\u00f3ci\u0142 do Rzeczypospolitej (do Nie\u015bwie\u017ca przyjecha\u0142 w lipcu). Przywi\u00f3z\u0142 ze sob\u0105 r\u00f3\u017cne pami\u0105tki i pewn\u0105 liczb\u0119 egzotycznych zwierz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze w 1584 roku \u201eSierotka\u201d wzi\u0105\u0142 \u015blub z El\u017cbiet\u0105 Eufemi\u0105 Wi\u015bniowieck\u0105 (1569\u20131596). Ma\u0142\u017ce\u0144stwo mia\u0142o dziewi\u0119cioro dzieci, nie wszystkie do\u017cy\u0142y pe\u0142noletnio\u015bci. W 1586 roku zrezygnowa\u0142 z marsza\u0142kostwa wielkiego litewskiego w zamian za przywilej na kasztelani\u0119 trock\u0105. W latach 1590\u20131604 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 wojewody trockiego. W 1593 roku wyjecha\u0142 po raz ostatni zagranic\u0119 – na kuracj\u0119 do W\u0142och. Na prze\u0142omie lat 1595\/1596 bra\u0142 udzia\u0142 wraz ze swymi \u017co\u0142nierzami w dzia\u0142aniach przeciw powsta\u0144com kozackim, kt\u00f3rzy wtargn\u0119li na teren Litwy. W 1604 roku zosta\u0142 wojewod\u0105 wile\u0144skim. Jeszcze w 1607 roku walczy\u0142 po stronie kr\u00f3la z rokoszanami. Ostatnie lata sp\u0119dzi\u0142 g\u0142\u00f3wnie w Nie\u015bwie\u017cu, kt\u00f3ry znacznie rozwin\u0105\u0142 i rozbudowa\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Objawy chor\u00f3b Radziwi\u0142\u0142a nasili\u0142y si\u0119 w 1610 roku, uniemo\u017cliwiaj\u0105c magnatowi normalne funkcjonowanie (w ostatnich latach \u017cycia zupe\u0142nie utraci\u0142 s\u0142uch, mia\u0142 te\u017c powa\u017cne problemy ze wzrokiem, pami\u0119ci\u0105 i m\u00f3wieniem). Z ko\u0144cem 1613 roku by\u0142 ju\u017c cz\u0119\u015bciowo sparali\u017cowany. Zmar\u0142 w 1616 roku na zamku w Nie\u015bwie\u017cu. Pochowano go \u2013 zgodnie z jego wol\u0105 \u2013 obok \u017cony w podziemiach jezuickiego ko\u015bcio\u0142a, w stroju pielgrzymim (tym samym, w kt\u00f3rym przemierza\u0142 Bliski Wsch\u00f3d).<\/p>\n\n\n\n

Radziwi\u0142\u0142 sw\u0105 relacj\u0119 z pielgrzymki spisa\u0142 w j\u0119zyku polskim ok. 1590\u20131591 roku na podstawie notatek z podr\u00f3\u017cy. Szybko sta\u0142a si\u0119 ona bardzo popularna w\u015br\u00f3d znajomych magnata, co sk\u0142oni\u0142o \u201eSierotk\u0119\u201d do jej wydania. Najpierw ukaza\u0142a si\u0119 ona w przer\u00f3bce \u0142aci\u0144skiej (z oryginalnego dziennika stworzono cztery obszerne listy pisane do wymy\u015blonego przyjaciela) pt. Hierosolymitana peregrinatio<\/em> (Braniewo 1601; rozszerzone wydanie: Ierosolymitana peregrinatio<\/em>, Antwerpia 1614). Ksi\u0105\u017ck\u0119 nast\u0119pnie przet\u0142umaczono z powrotem na j\u0119zyk polski i wydano w Krakowie w 1607 roku pt. Peregrynacja abo pielgrzymowanie do Ziemi \u015awi\u0119tej\u2026<\/em>. Zar\u00f3wno wersja polska jak i \u0142aci\u0144ska by\u0142y wielokrotnie wznawiane. Co ciekawe, istniej\u0105 tak\u017ce t\u0142umaczenia na j\u0119zyk niemiecki (XVII wiek), rosyjski (XVIII i XIX wiek), a nawet litewski (1990 rok) i bia\u0142oruski (1994 rok). Najpe\u0142niejszym polskim wydaniem jest Podr\u00f3\u017c do Ziemi \u015awi\u0119tej, Syrii i Egiptu 1582\u20131584<\/em> (Warszawa 1962), w naukowym opracowaniu Leszka Kukulskiego.<\/p>\n\n\n\n