{"id":611,"date":"2021-04-28T02:20:49","date_gmt":"2021-04-28T00:20:49","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?page_id=611"},"modified":"2021-05-04T14:03:46","modified_gmt":"2021-05-04T12:03:46","slug":"jan-krzysztof-kluk-1739-1796","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/biogramy\/jan-krzysztof-kluk-1739-1796\/","title":{"rendered":"Jan Krzysztof Kluk (1739-1796)"},"content":{"rendered":"\n

Ten polski przyrodnik i ksi\u0105dz po\u015bwi\u0119ci\u0142 wiele czasu oraz uwagi obserwacjom ro\u015blin oraz zwierz\u0105t zar\u00f3wno tych lokalnych, jak i bardziej egzotycznych. W latach 1786-1788, dzi\u0119ki swoim badaniom, wyda\u0142 dobrze przyj\u0119t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, w kt\u00f3rej opisa\u0142 oko\u0142o 1500 gatunk\u00f3w ro\u015blin z ca\u0142ego \u015bwiata. Nosi\u0142a ona tytu\u0142 Dykcyonarz ro\u015blinny <\/em>i sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z trzech tom\u00f3w.\u00a0<\/h2>\n\n\n\n

Jan Krzysztof Kluk urodzi\u0142 si\u0119 w 1739 roku w Ciechanowcu jako syn zubo\u017ca\u0142ego szlachcica, Jana Adriana Kluka i Marianny El\u017cbiety. Jego ojciec pochodzi\u0142 z Warmii i pracowa\u0142 jako architekt budowli sakralnych. Krzysztof od dziecka rozwija\u0142 zainteresowania przyrod\u0105 i rysunkiem. Otrzyma\u0142 pe\u0142ne wykszta\u0142cenie. Uczy\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkowo w Warszawie, a kontynuowa\u0142 nauk\u0119 w Drohiczynie nad Bugiem i szkole pijarskiej w \u0141ukowie. W roku 1763 uko\u0144czy\u0142 seminarium duchowne w Warszawie. Po otrzymaniu \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich zosta\u0142 kapelanem domowym u starosty nurskiego, Tomasza Ossoli\u0144skiego. Dzi\u0119ki niemu, ju\u017c w 1767 roku, zosta\u0142 proboszczem i administratorem parafii w Winnej. W 1770 roku powr\u00f3ci\u0142 do Ciechanowca jako proboszcz, gdzie prowadzi\u0142 obserwacje przyrodnicze i pisa\u0142 ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze dzie\u0142o Jana Krzysztofa Kluka ukaza\u0142o si\u0119 w latach\u00a01770-1779. By\u0142a to rozprawa w trzech tomach, zatytu\u0142owana Ro\u015blin potrzebnych, po\u017cytecznych, osobliwie krajowych, albo kt\u00f3re w kraiu u\u017cyteczne by\u0107 mog\u0105 utrzymanie, rozmno\u017cenie i za\u017cycie. <\/em>W kompendium tym autor omawia\u0142 zagadnienia nauk rolniczych, le\u015bniczych oraz ogrodniczych. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej ukaza\u0142 si\u0119 tak\u017ce podr\u0119cznik Botanika dla szk\u00f3\u0142 narodowych <\/em>jego autorstwa, zlecony przez Towarzystwo do Ksi\u0105g Elementarnych. W latach 1779-1780 opublikowa\u0142 tak\u017ce odpowiednik Ro\u015blin potrzebnych, po\u017cytecznych…<\/em>, tym razem po\u015bwi\u0119cony krajowej faunie. Praca sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z czterech tom\u00f3w i nosi\u0142a tytu\u0142 Zwierz\u0105t domowych i dzikich, osobliwie krajowych, potrzebnych i po\u017cytecznych, domowych, chowanie, rozmno\u017cenie, chor\u00f3b leczenie, dzikich \u0142owienie, oswojenie, za\u017cycie, szkodliwych za\u015b wygubienie. <\/em>Wspomniany ju\u017c wy\u017cej Dykcyonarz ro\u015blinny <\/em>by\u0142 kolejn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3ra wysz\u0142a spod pi\u00f3ra Jana Krzysztofa Kluka. Zawiera\u0142a opisy ro\u015blin u\u0142o\u017cone w kolejno\u015bci alfabetycznej z nazwami w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim oraz polskim. W 1781 roku Krzysztof Kluk odznaczony zosta\u0142 przez kr\u00f3la z\u0142otym orderem Merentibus za zas\u0142ugi wobec nauk przyrodniczych.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Poza tym oko\u0142o roku 1777 badacz wyda\u0142 drukiem Kazanie o szacunku i mi\u0142o\u015bci kap\u0142an\u00f3w <\/em>i My\u015bli nawracaj\u0105cego si\u0119 grzesznika <\/em>oraz przygotowa\u0142 kilkaset kaza\u0144 r\u0119kopi\u015bmiennych. W ci\u0105gu swojego \u017cycia uzyska\u0142 wiele tytu\u0142\u00f3w duchownych, zosta\u0142 m.in. kanonikiem inflanckim oraz dziekanem drohickim. Zmar\u0142 w 1796 roku w miejscu swojego urodzenia. W 1850 roku ufundowano tam pomnik jego imienia, a oko\u0142o wieku p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 patronem Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Mimo \u017ce Jan Krzysztof Kluk nie zdoby\u0142 wykszta\u0142cenia akademickiego, przyczyni\u0142 si\u0119 do rozwoju\u00a0 nauk przyrodniczych oraz ich upowszechnienia. Z powodu braku edukacji w tym zakresie nazewnictwo ro\u015blin oraz terminologi\u0119 przejmowa\u0142 od innych przyrodnik\u00f3w, wymy\u015bla\u0142 sam lub pr\u00f3bowa\u0142 przet\u0142umaczy\u0107 z j\u0119zyk\u00f3w takich jak \u0142acina czy niemiecki. W ten spos\u00f3b wprowadzi\u0142 do u\u017cytku podw\u00f3jn\u0105 nomenklatur\u0119 oraz wiele termin\u00f3w u\u017cywanych do dzisiaj, takich jak kolce, ciernie, kwiatostan, korona lub kielich. Prowadzi\u0142 tak\u017ce przy ko\u015bciele ogr\u00f3d botaniczny, w kt\u00f3rym hodowa\u0142\u00a0ro\u015bliny warto\u015bciowe i u\u017cyteczne w lecznictwie. Z pasj\u0105 bada\u0142 temat aklimatyzacji obcych gatunk\u00f3w flory na ziemiach polskich. W 1780 roku, za spraw\u0105 swoich prac i bada\u0144, otrzyma\u0142 honorowy tytu\u0142 doktora nauk wyzwolonych i filozofii Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n