{"id":632,"date":"2021-04-29T00:07:10","date_gmt":"2021-04-28T22:07:10","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?page_id=632"},"modified":"2021-05-04T13:13:36","modified_gmt":"2021-05-04T11:13:36","slug":"stefan-falimirz-i-pol-xvi-w","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/biogramy\/stefan-falimirz-i-pol-xvi-w\/","title":{"rendered":"Stefan Falimirz (I po\u0142. XVI w.)"},"content":{"rendered":"\n

Ten botanik i lekarz zas\u0142yn\u0105\u0142 jako tw\u00f3rca pierwszego znanego zielnika w j\u0119zyku polskim. W dziele tym znajduj\u0105 si\u0119 nie tylko informacje o florze rodzimej i egzotycznej, ale r\u00f3wnie\u017c o faunie r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci \u015bwiata.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Nie znamy daty urodzin Stefana Falimirza (znanego te\u017c jako Falimierza). Pochodzi\u0142 prawdopodobnie z Rusi i przebywa\u0142 na dworze wojewody podolskiego Jana T\u0119czy\u0144skiego w Kra\u015bniku – jednej z siedzib tego rodu. Z inicjatywy Floriana Unglera, krakowskiego wydawcy, Falimirz rozpocz\u0105\u0142 prace nad pierwsz\u0105 w j\u0119zyku polskim \u015bredniowieczn\u0105 encyklopedi\u0105 medyczno-zielarsk\u0105. Przy tworzeniu swego dzie\u0142a wykorzysta\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142a antyczne i \u015bredniowieczne, nie dziwi wi\u0119c, \u017ce nawet wsp\u00f3\u0142cze\u015bni mu medycy, jak Marcin z Urz\u0119dowa, zwracali uwag\u0119, \u017ce jest ono przestarza\u0142e i ma\u0142o przydatne.<\/p>\n\n\n\n

Dzie\u0142o Falimirza nie posiada karty tytu\u0142owej, dlatego nie jest znany jego w\u0142a\u015bciwy tytu\u0142. Przyj\u0119\u0142o si\u0119 u\u017cywanie w tym znaczeniu nazwy pierwszego rozdzia\u0142u: O ziolach y o moczy gich, o paleniu wodek z zio\u0142, o oleykach przyprawianiu, o rzeczach zamorskich.<\/em> Praca zosta\u0142a opublikowana w 1534 roku w Krakowie z licznymi ilustracjami drzeworytniczymi (oko\u0142o pi\u0119\u0107set, z czego 120 przedstawia zwierz\u0119ta), co warto zaznaczy\u0107, by\u0142y one nowe a nie przedrukowywane. Zar\u00f3wno warstwa tekstowa, jak i graficzna, stanowi obecnie cenne \u017ar\u00f3d\u0142o historyczne. Opracowaniem tym inspirowali si\u0119 inni naukowcy, tworz\u0105cy w\u0142asne zielniki: lekarz i rajca krakowski, Hieronim Spiczy\u0144ski (przed 1500-1550), kt\u00f3ry by\u0142 tak\u017ce patronem Falimirza, i botanik Marcin Siennik (I po\u0142 XVI w. – 1588).<\/p>\n\n\n\n

Encyklopedia Falimirza zawiera w kilkunastu rozdzia\u0142ach informacje o ro\u015blinach i zwierz\u0119tach, podkre\u015blaj\u0105c ich walory lecznicze. Traktatu tego nie mo\u017cna nazwa\u0107 stricte<\/em> herbarium. To w\u0142a\u015bciwie kompendium informacji z zakresu historii naturalnej, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 zachowa\u0107 i odzyska\u0107 zdrowie. S\u0105 to g\u0142\u00f3wnie wiadomo\u015bci zielarskie, ale te\u017c m.in. kulinarne, farmaceutyczne, astrologiczne i medyczne. Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza, botaniczna, zawiera 300 polskich nazw ro\u015blin i ich opisy. Stanowi kompilacj\u0119 opart\u0105 na niezwykle popularnej i rozpowszechnionej literaturze medycznej – tzw. Ogrodach zdrowia: Horti sanitatis<\/em> – kr\u0105\u017c\u0105cej od lat osiemdziesi\u0105tych XV wieku w licznych edycjach na terenie W\u0142och, Francji, a zw\u0142aszcza Niemiec. Cz\u0119\u015b\u0107 zoologiczna wymienia 138 gatunk\u00f3w polskiej fauny. Wspomina te\u017c zwierz\u0119ta egzotyczne, czy nawet fantastyczne, np. lwa, wielb\u0142\u0105da czy smoka. Dope\u0142nieniem zielnika s\u0105 tak\u017ce informacje z zakresu mineralogii oraz wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce chirurgii. Cz\u0119\u015b\u0107 rozdzia\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119conych medycynie prze\u0142o\u017cy\u0142 nie Stefan Falimirz, a J\u0119drzej z Kobylina.<\/p>\n\n\n\n