{"id":828,"date":"2021-05-13T23:30:53","date_gmt":"2021-05-13T21:30:53","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?page_id=828"},"modified":"2021-05-13T23:35:58","modified_gmt":"2021-05-13T21:35:58","slug":"stanislaw-czerniecki-xvii-w-przed-1716","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/biogramy\/stanislaw-czerniecki-xvii-w-przed-1716\/","title":{"rendered":"Stanis\u0142aw Czerniecki (XVII w. – przed 1716)"},"content":{"rendered":"\n

Cho\u0107 dysponujemy bardzo skromnymi informacjami na jego temat, ten dworzanin zas\u0142yn\u0105\u0142 jako zdolny \u017co\u0142nierz Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, a tak\u017ce autor pierwszej zachowanej ksi\u0105\u017cki kucharskiej wydanej po polsku. Dzie\u0142o to cieszy\u0142o si\u0119 uznaniem a\u017c do XIX wieku.<\/strong> <\/h2>\n\n\n\n

Niewiele mo\u017cemy powiedzie\u0107 o m\u0142odo\u015bci Stefana Czernieckiego, opr\u00f3cz tego, \u017ce najprawdopodobniej pochodzi\u0142 z rodziny mieszcza\u0144skiej ze Strzy\u017cowa ko\u0142o Krosna. Od 1645 lub 1646 roku by\u0142 kuchmistrzem wojewody krakowskiego Aleksandra Micha\u0142a Lubomirskiego (1614-1677), kt\u00f3ry swoj\u0105 rezydencj\u0119 mia\u0142 w Wi\u015bniczu. Od 1670 roku sprawowa\u0142 urz\u0105d sekretarza kr\u00f3lewskiego u kr\u00f3la Micha\u0142a Korybuta Wi\u015bniowieckiego (m\u00f3g\u0142 te\u017c by\u0107 to tylko tytu\u0142 honorowy). <\/p>\n\n\n\n

W po\u0142owie XVII wieku bra\u0142 udzia\u0142 w walkach z Brandenburczykami, Szwedami (w czasie potopu walczy\u0142 pod rozkazami Jana Zamoyskiego), Moskalami, Kozakami i Tartarami, za co w 1676 roku zosta\u0142 nobilitowany na sejmie koronacyjnym Jana Sobieskiego.  <\/p>\n\n\n\n

Czerniecki w 1682 roku w Krakowie wyda\u0142 Compendium Ferculorum albo Zebranie Potraw <\/em>– pierwsz\u0105 zachowan\u0105 polskoj\u0119zyczn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 kucharsk\u0105. W jej trzech rozdzia\u0142ach zawar\u0142 333 przepisy na potrawy mi\u0119sne (inne ni\u017c z ryb), rybne, mleczne oraz pasztety, torty i inne ciasta. Autor dzieli\u0142 si\u0119 przy tym sekretami organizacji uczt i r\u00f3\u017cnymi innymi przemy\u015bleniami. Publikacja nosi\u0142a dedykacj\u0119 dla Heleny Tekli Lubomirskiej, \u017cony Aleksandra Micha\u0142a. Zak\u0142ada si\u0119, \u017ce przynios\u0142a ona s\u0142aw\u0119 Czernieckiemu w Rzeczypospolitej. O popularno\u015bci tego dzie\u0142a \u015bwiadczy fakt, \u017ce do 1821 roku ukaza\u0142o si\u0119, pod r\u00f3\u017cnymi tytu\u0142ami, \u0142\u0105cznie ok. 20 jego wyda\u0144. <\/p>\n\n\n\n

W 1683 roku koniuszy koronny J\u00f3zef Karol Lubomirski, syn Aleksandra Micha\u0142a, nada\u0142 w do\u017cywocie Czernieckiemu wie\u015b Po\u0142omi\u0119 ko\u0142o Nowego Wi\u015bnicza, kt\u00f3r\u0105 ten wcze\u015bniej dzier\u017cawi\u0142. W latach 1684-1685 dzier\u017cawi\u0142 te\u017c nale\u017c\u0105cy do kanclerza wielkiego koronnego Jana Wielopolskiego klucz ro\u017cnowski. W latach 80. XVII wieku by\u0142 r\u00f3wnie\u017c administratorem twierdzy w Ro\u017cnowie, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 jego g\u0142\u00f3wn\u0105 siedzib\u0105 i rezydencj\u0105. W 1689 roku kupi\u0142 wie\u015b Wol\u0119 Nieszkowsk\u0105 po\u0142o\u017con\u0105 niedaleko Nowego Wi\u015bnicza, kt\u00f3ra si\u0119 sta\u0142a gniazdem jego rodu. Uwie\u0144czeniem kariery Stanis\u0142awa by\u0142a nominacja na urz\u0105d podstolego \u017cytomierskiego w 1694 roku. <\/p>\n\n\n\n

W 1697 roku Czerniecki wyda\u0142 jeszcze niewielkiej obj\u0119to\u015bci dzie\u0142o o wspomnianym wojewodzie krakowskim pt. Dw\u00f3r, wspania\u0142o\u015b\u0107, powaga i rz\u0105dy Ja\u015bnie O\u015bwieconego Ksi\u0105\u017c\u0119cia JM Pa\u0144stwa Rzymskiego <\/em>[…] Stanis\u0142awa hrabi na Wi\u015bniczu i Jaros\u0142awiu Lubomirskiego. <\/em>Do publikacji do\u0142\u0105czana by\u0142a jeszcze inna praca kuchmistrza: Opisanie aktu weselnego, kt\u00f3ry w \u0141a\u0144cucie roku 1661 18 Septembris Ja\u015bnie O\u015bwiecony Jerzy Sebastian Lubomirski <\/em>[…] sprawowa\u0142 c\u00f3rce swojej <\/em>[…] Konstancji<\/em>.  <\/p>\n\n\n\n

Nieznana jest data \u015bmierci Stanis\u0142awa Czernieckiego – przypuszcza si\u0119, \u017ce odszed\u0142 z tego \u015bwiata jako osoba starsza na pocz\u0105tku XVIII wieku, na pewno za\u015b przed 1716 rokiem. By\u0142 \u017conaty przynajmniej dwa razy. Z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Ann\u0105 Ro\u017caneck\u0105 pozostawi\u0142 dzieci: Jana i Teres\u0119 Konstancj\u0119. Zapewne z tego zwi\u0105zku pochodzi\u0142a te\u017c inna c\u00f3rka kuchmistrza, Joanna. Przed 1683 rokiem Czerniecki o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Agnieszk\u0105 Bielsk\u0105, z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 c\u00f3rk\u0119 Ann\u0119 i syna Antoniego, kt\u00f3ry odziedziczy\u0142 po rodzicach Nieszkowsk\u0105 Wol\u0119. <\/p>\n\n\n\n

W 2009 roku nak\u0142adem Muzeum Pa\u0142acu w Wilanowie ukaza\u0142a si\u0119 edycja Compendium ferculorum<\/em> zawieraj\u0105ca \u2013 opr\u00f3cz opracowania tekstu \u2013 tak\u017ce obszerny wst\u0119p, \u017cyciorys Czernieckiego, s\u0142ownik termin\u00f3w kulinarnych oraz szczeg\u00f3\u0142owy indeks da\u0144 i produkt\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c przedmow\u0119 Stanis\u0142awa Lubomirskiego i ilustracje z epoki. Dzie\u0142o opracowali i wydali dr hab. Jaros\u0142aw Dumanowski i mgr Magdalena Spychaj. <\/p>\n\n\n\n