{"id":571,"date":"2021-04-26T16:10:17","date_gmt":"2021-04-26T14:10:17","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?p=571"},"modified":"2021-05-06T15:29:45","modified_gmt":"2021-05-06T13:29:45","slug":"lew","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/2021\/04\/26\/lew\/","title":{"rendered":"Lew"},"content":{"rendered":"\n

Jest to gatunek o bodaj najciekawszej interpretacji symbolicznej. Zwierz\u0119ta te od staro\u017cytno\u015bci uwa\u017cano za uosobienie si\u0142y i w\u0142adzy, a tak\u017ce figur\u0119 samego s\u0142o\u0144ca, dlatego sta\u0142y si\u0119 atrybutem kr\u00f3l\u00f3w.<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Lew pojawia si\u0119 w wierzeniach wielu lud\u00f3w Afryki i Bliskiego Wschodu. Ju\u017c w Fizjologu<\/em> wczesnochrze\u015bcija\u0144skim anonimowym dziele o tematyce przyrodniczej z II-IV wieku, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 podstaw\u0105 wielu p\u00f3\u017aniejszych bestiariuszy, lew uznawany jest za figur\u0119 samego Chrystusa z powodu kilku w\u0142a\u015bciwo\u015bci, kt\u00f3re przypisywali temu gatunkowi jeszcze antyczni badacze natury. Przede wszystkim lew w\u0119druj\u0105c zaciera za sob\u0105 ogonem \u015blady, dlatego trudno go my\u015bliwym wytropi\u0107. Zdaniem autor\u00f3w Fizjologa<\/em> podobnie dzia\u0142a\u0142 Chrystus, ukrywaj\u0105c swoj\u0105 bosko\u015b\u0107. Z dzie\u0142a Pliniusza przesz\u0142a tak\u017ce do tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej informacja o czujno\u015bci lwa. \u015api on podobno z otwartymi oczyma i zawsze jest czujny jak ka\u017cdy, kto dba o swoje \u017cycie wieczne \u2013 ka\u017cdego dnia spodziewaj\u0105c si\u0119 S\u0105du. Jednak najbardziej powszechna by\u0142a trzecia w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 tego drapie\u017cnego kota: <\/p>\n\n\n\n

Kiedy lwica rodzi m\u0142ode, rodzi je martwe. Pilnuje potomstwa do czasu, a\u017c jego ojciec przyb\u0119dzie\u00a0trzeciego dnia, tchnie w jego oblicze i obudzi m\u0142ode (Fizjolog<\/em>, t\u0142um. Katarzyna Ja\u017cd\u017cewska, Warszawa 2003, s. 24).<\/p>\n\n\n\n

Tak\u017ce wed\u0142ug p\u00f3\u017aniejszych \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bredniowiecznych, lwy rodz\u0105 si\u0119 \u015blepe i martwe. Dopiero trzy dni po narodzinach o\u017cywia je ryk ojca lub, jak w tej przytoczonej wy\u017cej opowie\u015bci, jego oddech. Jest to nawi\u0105zanie do zmartwychwstania Chrystusa oraz do mocy jak\u0105 da\u0142o Jego powstanie z martwych wszystkim wierz\u0105cym.<\/p>\n\n\n\n

Z lw\u00f3w tak\u017ce wytwarzano remedia na liczne choroby. Doskonale pokaza\u0142 to Stefan Falimirz w swoim staropolskim zielniku: <\/p>\n\n\n\n

T\u0142usto\u015b\u0107 lwowa mi\u0119dzy inszemi nagor\u0119tsza jest, przeto te\u017c bol\u0105czki twarde obmi\u0119kcza i otwiera. Te\u017c z r\u00f3\u017cana wod\u0105 albo z oleykiem zmieszany, sk\u00f3r\u0119 na twarzi od wiatru i od wszelkiego urazu zachowawa. Ogorzelin\u0119 sp\u0119dza, a czudno\u015b\u0107 przywracza (S. Falimirz, O ziolach y o moczy gich<\/em>, Krak\u00f3w 1534, s. 545-546). <\/p>\n\n\n\n

Nie chodzi\u0142o zatem wy\u0142\u0105cznie o zdolno\u015bci wskrzeszania z martwych. R\u00f3\u017cne cz\u0119\u015bci cia\u0142a lwa i jego wydzieliny wchodzi\u0142y w sk\u0142ad wa\u017cnych lek\u00f3w. Tak\u017ce Jan Jonston wskaza\u0142 na lecznicze w\u0142a\u015bciwo\u015bci lwich tkanek, prezentuj\u0105c w\u0142a\u015bciwie te same sposoby zastosowania t\u0142uszczu pozyskanego z tych zwierz\u0105t. Trzonowiec lwa przywi\u0105zany do szyi dziecka podczas z\u0105bkowania mia\u0142 uchroni\u0107 je od b\u00f3lu. Za\u015b serce tego zwierz\u0119cia, starte na proszek, pomaga\u0142o epileptykom i chorym na febr\u0119. Smalec wpuszczony do kana\u0142u usznego powstrzymywa\u0142 podobno b\u00f3le uszu, a wcierany w ko\u0144czyny \u0142agodzi\u0142 skutki poparzenia s\u0142onecznego. Niekt\u00f3rzy stosowano go na obrz\u0119ki i odmro\u017cenia. <\/p>\n\n\n\n

Znaczenie symboliczne jakie przypisywano lwom \u2013 interpretowanym jako stworzenia chrystologiczne i solarne, wi\u0105zane z temperamentem suchym i gor\u0105cym, wp\u0142ywa\u0142o na to, \u017ce by\u0142y to najcz\u0119\u015bciej hodowane dzikie zwierz\u0119ta. Ju\u017c w staro\u017cytnej Mezopotamii pr\u00f3bowano czyni\u0107 to w lwich jamach \u2013 specjalnych wybiegach. Prezentowany do dzi\u015b w British Museum cykl relief\u00f3w obrazuje polowanie na lwy Ashurbanipala, kr\u00f3la Asyrii w latach 668-627 p.n.e., w celu ich schwytania. Jeden z fragment\u00f3w p\u0142askorze\u017ab ukazuje to dzikie zwierz\u0119 wiezione w klatce\u00a0do kr\u00f3lewskiego ogrodu w Niniwie. W dobie renesansu, kiedy kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 nowo\u017cytne poj\u0119cie mena\u017cerii, to Florencja by\u0142a w\u0142a\u015bciwie g\u0142\u00f3wnym dostawc\u0105 tego gatunku dla Europy. Lwy sprowadzono do tego miasta z Republiki Weneckiej bardzo wcze\u015bnie. Ju\u017c w 1298 roku m\u00f3wi\u0142o si\u0119, \u017ce wzniesiona zosta\u0142a \u201enowa lwiarnia\u201d, to znaczy, \u017ce przedtem dzia\u0142a\u0142a w tym miejscu jaka\u015b starsza. Jeszcze dzi\u015b uliczka przy Palazzo Vecchio, gdzie trzymano te zwierz\u0119ta, nosi nazw\u0119 via del Leoni. Lwy florenckie wysy\u0142ane by\u0142y jako oznaka bogactwa i tryumfu rodziny Medyceuszy. Z pocz\u0105tkiem XIV wieku by\u0142o tam w sumie 26 przedstawicieli tego gatunku. W tym czasie zwierz\u0119ta te trzymano w Luwrze, Amsterdamie, Antwerpii, Angers, Brukseli, Bruges, Gandawie, Nancy i Turynie. W XV wieku te wielkie koty mieli ju\u017c w swoich kolekcjach nawet pomniejsi mo\u017cni Europy.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki temu, \u017ce zwierz\u0119ta te znajdowa\u0142y si\u0119 coraz liczniej w mena\u017ceriach, zmieni\u0142 si\u0119 spos\u00f3b ich artystycznego przedstawiania. Warto zestawi\u0107 wizerunki tego gatunku, jakie wykona\u0142 Albrecht D\u00fcrer. S\u0105 to dwa wyobra\u017cenia \u015bwi\u0119tego Hieronima przebywaj\u0105cego w swojej klasztornej celi, kt\u00f3remu, zgodnie z tradycj\u0105, towarzyszy to dzikie zwierz\u0119. Historia ta pochodzi ze Z\u0142otej legendy<\/em> Jakuba de Voragine \u2013 \u015bredniowiecznego zbioru opowie\u015bci o \u015bwi\u0119tych. Wed\u0142ug niej kulej\u0105cy lew dotar\u0142 do klasztoru, gdzie przebywa\u0142 Hieronim. Mnisi przerazili si\u0119 gro\u017anego zwierz\u0119cia i tylko \u015bwi\u0119ty\u00a0podszed\u0142 do niego, aby\u00a0wyci\u0105gn\u0105\u0107 z jego \u0142apy cier\u0144. Od tego momentu lew nie odst\u0119powa\u0142 go na krok.<\/p>\n\n\n\n

Lew na grafice D\u00fcrera z 1490 roku ma wyd\u0142u\u017cone cia\u0142o, a jego proporcje s\u0105 niespodziewanie smuk\u0142e. Artysta nie widzia\u0142 wcze\u015bniej na \u017cywo tego stworzenia. Swoje wyobra\u017cenie opar\u0142 jedynie na rozpowszechnionych wizerunkach lw\u00f3w, kt\u00f3re, jako kr\u00f3lewskie i w\u0142adcze stworzenia, dekorowa\u0142y liczne herby ju\u017c w\u0142a\u015bciwie od pocz\u0105tku heraldyki w XII wieku. Przyjmowa\u0142y r\u00f3\u017cne pozycje: krocz\u0105ce, siedz\u0105ce lub z uniesionymi przednimi \u0142apami. Zawsze jednak elementem wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym by\u0142o smuk\u0142e cia\u0142o, d\u0142ugi, cz\u0119sto rozwichrzony ogon oraz grzywa. Drugie przedstawienie celi Hieronima wykona\u0142 artysta w 1511 roku. Tutaj ju\u017c proporcje zwierz\u0119cia s\u0105 zdecydowanie bardziej naturalne. Niemieckiemu grafikowi uda\u0142o si\u0119 uchwyci\u0107 drzemi\u0105c\u0105 w zwojach mi\u0119\u015bni si\u0142\u0119, kt\u00f3ra tu, zgodnie z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 wyk\u0142adni\u0105, sta\u0142a si\u0119 potulna wobec autorytetu \u015bwi\u0119tego i emanuj\u0105cej od niego \u0142aski, kt\u00f3ra uczyni\u0142a nawet dzik\u0105 besti\u0119 \u0142agodn\u0105. <\/p>\n\n\n\n

W Polsce lew tak\u017ce by\u0142 zwierz\u0119ciem znanym, nie tylko za spraw\u0105 ilustracji naukowej lub dzi\u0119ki opowie\u015bciom przekazywanym przez podr\u00f3\u017cnik\u00f3w. Podobnie jak w ca\u0142ej Europie, tak\u017ce w naszym kraju w epoce jagiello\u0144skiej pojawi\u0142y si\u0119 w kr\u00f3lewskiej hodowli te dzikie koty. Z roku 1406 zachowa\u0142 si\u0119 w kancelarii W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y list Rady miasta Florencji, w kt\u00f3rym pojawia si\u0119 informacja, i\u017c do Krakowa wys\u0142ane zosta\u0142y dwa lwy. W dokumencie tym znajdowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce wskaz\u00f3wki dotycz\u0105ce w\u0142a\u015bciwej opieki, pomocnej przy ich rozmna\u017caniu. Zak\u0142adano, i\u017c para lw\u00f3w pozwoli stworzy\u0107 w nied\u0142ugim czasie ca\u0142\u0105 hodowl\u0119. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o – zwierz\u0119ta te sta\u0142y si\u0119 wa\u017cnymi eksponatami kolekcji kr\u00f3lewskiej. Lwy zamieszka\u0142y na Zamku Wawelskim w Krakowie, w pobli\u017cu baszty Lubranki, a p\u00f3\u017aniej w osobnym dworze nazwanym Rabsztynem, dlatego \u017ce ich hodowla w obszarze zamku sta\u0142a si\u0119 zbyt uci\u0105\u017cliwa. Podobne lwiarnie posiadali wtedy papie\u017ce w Awinionie, dw\u00f3r arago\u0144ski i Krzy\u017cacy w Malborku. We wszystkich hodowano osobniki, kt\u00f3re dotar\u0142y tam z Florencji. Lwy trzyma\u0142 tak\u017ce Stefan Batory. <\/p>\n\n\n\n

Lew by\u0142 zwierz\u0119ciem, kt\u00f3rego symbolika by\u0142a znana i popularna, cho\u0107 cz\u0119sto widziano w nim zar\u00f3wno dobro, znak Chrystusa, jak i z\u0142o \u2013 czyhaj\u0105ce niebezpiecze\u0144stwo. Na bordiurze Drzwi Gnie\u017anie\u0144skich ukazana zosta\u0142a owa podw\u00f3jna interpretacja tego kota: raz jest przedstawieniem w\u0142adzy i kr\u00f3lewskiego majestatu, a raz po\u017cera zab\u0142\u0105kanych w\u0119drowc\u00f3w.\u00a0<\/p>\n\n\n\n