{"id":75,"date":"2020-01-18T23:20:03","date_gmt":"2020-01-18T22:20:03","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?p=75"},"modified":"2021-05-14T00:04:04","modified_gmt":"2021-05-13T22:04:04","slug":"tygrys","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/2020\/01\/18\/tygrys\/","title":{"rendered":"Tygrys"},"content":{"rendered":"\n

Ten najpot\u0119\u017cniejszy przedstawiciel rodziny kotowatych i jeden z najwi\u0119kszych drapie\u017cnik\u00f3w l\u0105dowych od zawsze budzi\u0142 w cz\u0142owieku groz\u0119, ale i szacunek. Ma to swoje odzwierciedlenie w jego ambiwalentnej symbolice w dawnych wierzeniach i opowie\u015bciach. Informacje na temat tygrys\u00f3w odnale\u017a\u0107 mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c w staropolskich encyklopediach i relacjach z podr\u00f3\u017cy.<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Na Dalekim Wschodzie kojarzony jest z jednej strony z odwag\u0105, szybko\u015bci\u0105, si\u0142\u0105, ochron\u0105 (cz\u0119\u015bci cia\u0142a tego drapie\u017cnika broni\u0107 mia\u0142y cz\u0142owieka przed z\u0142ymi mocami), pi\u0119knem, z drugiej za\u015b z dziko\u015bci\u0105, krwio\u017cerczo\u015bci\u0105, gniewem i nieprzewidywalno\u015bci\u0105 natury. Z kolei w staro\u017cytnej Grecji tygrysy symbolizowa\u0142y pija\u0144stwo, poniewa\u017c mia\u0142y ci\u0105gn\u0105\u0107 w\u00f3z Dionizosa – boga p\u0142odno\u015bci, dzikiej przyrody i wina. <\/p>\n\n\n\n

Tygrysy \u017cyj\u0105 w d\u017cungli, kt\u00f3rej, wed\u0142ug wierze\u0144 azjatyckich, mia\u0142 by\u0107 kr\u00f3lami, a tak\u017ce w zaro\u015blach nad brzegami rzek, jak r\u00f3wnie\u017c na zboczach g\u00f3r. Ich ubarwienie zale\u017cy od gatunku i terenu zamieszkiwania – od jasno\u017c\u00f3\u0142tego, poprzez \u017c\u00f3\u0142tobr\u0105zowe, a\u017c po br\u0105zowe. Szczeg\u00f3ln\u0105 czci\u0105 w Indiach, Chinach i w Japonii otoczone by\u0142y bardzo rzadko spotykane osobniki albinotyczne. Cech\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 umaszczenia wszystkich tych zwierz\u0105t s\u0105 czarne pr\u0119gi. <\/p>\n\n\n\n

O wyst\u0119powaniu tygrys\u00f3w w Indiach wspomina\u0142 w swym li\u015bcie do znajomego z Krakowa w 1596 roku kupiec Krzysztof Paw\u0142owski (zm. 1603). Z kolei ich obecno\u015b\u0107 w Kr\u00f3lestwie Syjamu (dzisiejszej Tajlandii) i w Chinach stwierdzi\u0142 polski misjonarz, jezuita Micha\u0142 Boym (1612-1659) \u2013 w przypadku pierwszego kraju informowa\u0142 o tym w korespondencji do genera\u0142a swojego Zakonu w Rzymie z listopada 1658 roku, za\u015b odno\u015bnie do drugiego w nieopublikowanych dzie\u0142ach: Brevis Sinarum Imperii Descriptio <\/em>i tzw. Atlasie Chin. <\/p>\n\n\n\n

Informacje na temat tych drapie\u017cnik\u00f3w, bazuj\u0105c na r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3d\u0142ach pocz\u0105wszy od staro\u017cytno\u015bci, a tak\u017ce ich wyobra\u017cenie, odnale\u017a\u0107 mo\u017cemy m.in. w encyklopedii Jana Jonstona (1603-1675), polskiego humanisty-przyrodnika szkockiego pochodzenia, pt. Historiae Naturalis<\/em>, w czwartym tomie po\u015bwi\u0119conym czworonogom (Frankfurt ok. 1652).  Zamieszczony w dziele uczonego wizerunek co prawda przedstawia wielkiego kota, bli\u017cej mu jednak do geparda czy lamparta ni\u017c tygrysa \u2013 jest zgrabniejszy, na futrze posiada c\u0119tki zamiast pr\u0119g, a jego g\u0142owa jest proporcjonalnie mniejsza wzgl\u0119dem reszty cia\u0142a. <\/p>\n\n\n\n

Tygrysom po\u015bwi\u0119ci\u0142 odr\u0119bne has\u0142o r\u00f3wnie\u017c katolicki duchowny Benedykt Chmielowski (1700-1763) w s\u0142ynnych, prawie wiek p\u00f3\u017aniejszych Nowych Atenach <\/em>(Lw\u00f3w 1745): <\/p>\n\n\n\n

TYGRYS, Indyj, Partyi, Persji, Hirkanii, Armenii i Krainy ko\u0142o Kaukazu G\u00f3ry Obywatel, wielkiej srogo\u015bci Zwierz, wielko\u015bci\u0105 do Charta miernego, form\u0105 do Kota podobny, c\u0119tki czarne po sobie maj\u0105cy, sam b\u0119d\u0105c jasno p\u0142owy, wiatru najczujniejszego mi\u0119dzy Zwierz\u0119tami. Gdy jest g\u0142odny, dziwney jest r\u0105czo\u015bci i pr\u0119dko\u015bci, a syty powolny. Szer\u015b\u0107 ko\u0142o pyska jadu pe\u0142na, dla tego nigdy nie pij\u0105 stoj\u0105cej wody, tylko pr\u0119dko bie\u017c\u0105cej, ani przeciw wodzie, aby w\u0142osy ko\u0142o pyska b\u0119d\u0105ce, jemu\u017c samemu nie by\u0142y fatalne, Teste Kirchero.<\/em> My\u015bliwi dzieci ich zabrawszy, aby od drapie\u017cnych Rodzic\u00f3w goni\u0105cych ocaleli, ten wynale\u017ali sekret, kawa\u0142ki pot\u0142uczonych \u015bladami swemi rzuca\u0107 zwierciade\u0142, na kt\u00f3re Tygrysy napadaj\u0105c i widz\u0105c siebie reprezentowanych w zwierciedle, tym czasem rozumiej\u0105c, \u017ce to ich dzieci, retardantur<\/em>, a My\u015bliwi spiesznym uchodz\u0105 krokiem (B. Chmielowski, Nowe Ateny…<\/em>, t. 1, Lw\u00f3w 1745, s. 488). <\/p>\n\n\n\n

W powy\u017cszym tek\u015bcie znajduje si\u0119 oczywi\u015bcie wiele przes\u0105d\u00f3w i nieprawdziwych obserwacji \u2013 np. o jadowitej sier\u015bci tygrys\u00f3w. W opisie wygl\u0105du tych zwierz\u0105t widzimy r\u00f3wnie\u017c wiele element\u00f3w wsp\u00f3lnych z zamieszczonym w dziele Jonstona wizerunkiem tych ssak\u00f3w. W rzeczywisto\u015bci drapie\u017cniki te nie s\u0105 zbli\u017cone wielko\u015bci\u0105 \u201edo charta miernego\u201d, poniewa\u017c potrafi\u0105 osi\u0105ga\u0107 razem z ogonem ponad 3 metry d\u0142ugo\u015bci, a ich waga przekracza niekiedy 300 kilogram\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Na temat tygrys\u00f3w w swych wspomnieniach pisa\u0142 tak\u017ce J\u00f3zef Maksymilian Kajetan Wikli\u0144ski (1750 – po 1783), kt\u00f3ry w latach 1769-1778 stacjonowa\u0142 w Azji Po\u0142udniowej w ramach francuskiej s\u0142u\u017cby morsko-kolonialnej. Polak mia\u0142 okazj\u0119 obserwowa\u0107 te zwierz\u0119ta w ich naturalnym \u015brodowisku: <\/p>\n\n\n\n

Lecz ten urokliwy kraj pe\u0142en jest tygrys\u00f3w, i to tak pot\u0119\u017cnych rozmiar\u00f3w, \u017ce trudno si\u0119 nadziwi\u0107. Gdy to okrutne zwierz\u0119 raz go spostrzeg\u0142o, cz\u0142owiek jest zgubiony: tygrys spada na niego jak piorun i krwawi\u0105cego porywa w cierniste zaro\u015bla jako swoj\u0105 zdobycz. Skoro tylko znajd\u0105 si\u0119 na miejscu upatrzonym, zwierz\u0119 dobija go jednym ciosem, po czym wznosi oczy ku niebu. A nasyciwszy si\u0119 sw\u0105 przewag\u0105, po\u017cera tego, kto mia\u0142 si\u0119 za zwyci\u0119zc\u0119 najdzikszych zwierz\u0105t. Krwi\u0105 jego si\u0119 upaja, igra z jego przeznaczeniem a szcz\u0105tki cielesne porzuca na pastw\u0119 losu. Anglicy co roku organizuj\u0105 polowania na te zwierz\u0119ta, ale trac\u0105 przy tym wi\u0119cej ludzi ni\u017c walcz\u0105c z ca\u0142\u0105 armi\u0105 (M. Wikli\u0144ski, Podr\u00f3\u017ce<\/em>–Voyages<\/em>, \u0141ask 2008, s. 59-61).\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Faktycznie ataki tygrys\u00f3w na ludzi zdarzaj\u0105 si\u0119, nie s\u0105 one jednak cz\u0119stym zjawiskiem \u2013 zwierz\u0119ta te poluj\u0105 samotnie i preferuj\u0105 \u0142atw\u0105 zdobycz. Sytuacja zmienia si\u0119, gdy np. z powodu \u0142ow\u00f3w urz\u0105dzanych przez coraz bardziej ingeruj\u0105cego w przyrod\u0119 cz\u0142owieka zaczyna brakowa\u0107 gatunk\u00f3w fauny, kt\u00f3re stanowi\u0105 naturalne po\u017cywienie tych wielkich kot\u00f3w. Wspomniane incydenty mog\u0105 mie\u0107 r\u00f3wnie\u017c miejsce, kiedy drapie\u017cniki te s\u0105 chore albo gdy po prostu czuj\u0105 si\u0119 zagro\u017cone. <\/p>\n\n\n\n

Dawniej tygrysy licznie zamieszkiwa\u0142y niemal ca\u0142\u0105 Azj\u0119. Obecnie, wyt\u0119pione w wi\u0119kszo\u015bci region\u00f3w, m.in. poprzez osiedlanie si\u0119 ludzi na ich dotychczasowych terenach, licznie urz\u0105dzane polowania i wyniszczaj\u0105ce \u2013 r\u00f3wnie\u017c przyrod\u0119 – dzia\u0142ania militarne w XX wieku, s\u0105 zagro\u017cone wygini\u0119ciem. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej zacz\u0119to podejmowa\u0107 r\u00f3\u017cne dzia\u0142ania ochronne tych zwierz\u0105t \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 z nich przynosi pozytywne rezultaty. <\/p>\n\n\n\n