{"id":81,"date":"2020-01-19T00:34:51","date_gmt":"2020-01-18T23:34:51","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?p=81"},"modified":"2021-05-14T00:16:25","modified_gmt":"2021-05-13T22:16:25","slug":"zolw-morski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/2020\/01\/19\/zolw-morski\/","title":{"rendered":"\u017b\u00f3\u0142w morski"},"content":{"rendered":"\n

Ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j charakterystyczny wygl\u0105d i d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 \u017c\u00f3\u0142wie morskie od wiek\u00f3w budzi\u0142y w ludziach uznanie i podziw. Mimo i\u017c nie by\u0142y tak tajemnicze, jak niekt\u00f3re gatunki wodnych zwierz\u0105t, nie posiadamy niestety zbyt wielu staropolskich relacji naukowc\u00f3w czy podr\u00f3\u017cnik\u00f3w na ich temat.<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u017b\u00f3\u0142wie wyst\u0119puj\u0105 w wierzeniach i sztuce wielu kultur \u015bwiata, przewa\u017cnie maj\u0105c pozytywne konotacje. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych staro\u017cytnych Hindus\u00f3w i Chi\u0144czyk\u00f3w zwierz\u0119 to by\u0142o podpor\u0105 Ziemi, uznawano je te\u017c za \u015bwi\u0119te. Wi\u0105zane jest ponadto z pocz\u0105tkiem \u015bwiata, nie\u015bmiertelno\u015bci\u0105, wytrwa\u0142o\u015bci\u0105, m\u0105dro\u015bci\u0105, ochron\u0105 i mi\u0142o\u015bci\u0105. Cho\u0107 w chrze\u015bcija\u0144stwie \u017c\u00f3\u0142wie mia\u0142y pierwotnie negatywn\u0105 symbolik\u0119, to obecnie kojarzone s\u0105 z wierno\u015bci\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Morskie gatunki \u017c\u00f3\u0142wi nale\u017c\u0105 do najwi\u0119kszych \u2013 masa niekt\u00f3rych osobnik\u00f3w mo\u017ce dochodzi\u0107 a\u017c do p\u00f3\u0142 tony, a ich d\u0142ugo\u015b\u0107 do 1,4 m. Ich ko\u0144czyny s\u0105 szerokie i p\u0142askie, co u\u0142atwia p\u0142ywanie. Od innych \u017c\u00f3\u0142wi odr\u00f3\u017cnia je to, \u017ce nie mog\u0105 wci\u0105gn\u0105\u0107 g\u0142owy, n\u00f3g i ogona do swej skorupy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich jest mi\u0119so\u017cerna i zamieszkuje przybrze\u017cne wody \u2013 mo\u017cna je spotka\u0107 w ciep\u0142ych morzach i oceanach ca\u0142ego \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n

Opis i wizerunek tych zwierz\u0105t (w miar\u0119 zgodny z rzeczywisto\u015bci\u0105, co jest dowodem na to, \u017ce nie by\u0142y one w\u00f3wczas tak tajemnicze dla ludzi, jak niekt\u00f3re gatunki fauny) znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w \u0142aci\u0144skoj\u0119zycznej encyklopedii Jana Jonstona (1603-1675), polskiego przyrodnika-humanisty szkockiego pochodzenia, w tomie czwartym – po\u015bwi\u0119conym czworonogom (Frankfurt ok. 1652). Badacz korzysta\u0142 ze \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych pochodz\u0105cych od czas\u00f3w staro\u017cytnych. <\/p>\n\n\n\n

Prawie sto lat p\u00f3\u017aniej has\u0142o na temat \u017c\u00f3\u0142wi, w tym tak\u017ce morskich, mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 r\u00f3wnie\u017c po polsku. Katolicki duchowny Benedykt Chmielowski (1700-1763) umie\u015bci\u0142 je w pierwszym tomie swego s\u0142ynnego kompendium pt. Nowe Ateny<\/em> (Lw\u00f3w 1745). <\/p>\n\n\n\n

TESTUDO, toiest ZO\u0141W (…). Bardzo powoli po ziemi czo\u0142ga si\u0119. iak ptak iayca pok\u0142ada, w piasku morskim zagrzebuie, ktore operatione Solis p\u0142od wydai\u0105. Na Insule Morus nazwaney Oceanu Wschodniego, znaleziono iaiec \u017c\u00f3\u0142wich wielko\u015bci jak g\u0119sie zagrzebanych pi\u0119\u0107 set, iako Baltazar Dias z Malaki pisz\u0105cy Roku Pa\u0144skiego 1556 \u015bwiadczy. W Gangesie tak s\u0105 ros\u0142e, \u017ce beczki z nich formui\u0105 dwudziestogarcowe, teste Aeliano<\/em>. (B. Chmielowski, Nowe Ateny…,<\/em> cz. 1, Lw\u00f3w 1755, s. 634). <\/p>\n\n\n\n

Chmielowski poprawnie napisa\u0142, \u017ce \u017c\u00f3\u0142wie morskie wychodz\u0105 na l\u0105d, by z\u0142o\u017cy\u0107 jaja na piaszczystych brzegach (warto przy tym zaznaczy\u0107, \u017ce opr\u00f3cz tej czynno\u015bci ca\u0142e \u017cycie sp\u0119dzaj\u0105 w wodzie). O fakcie tym, w troch\u0119 bardziej wyczerpuj\u0105cej formie, wspomnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c w swym pami\u0119tniku Teodor Anzelm Dzwonkowski (1764-1850), kt\u00f3ry pod koniec XVIII wieku podr\u00f3\u017cowa\u0142 na s\u0142u\u017cbie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej po Azji Po\u0142udniowej i Po\u0142udniowo-Wschodniej: <\/p>\n\n\n\n

Pod stra\u017c i zarz\u0105dzenie guwernera tutejszego nale\u017c\u0105 jeszcze i pobli\u017csze wyspy, pod swoimi kr\u00f3likami ka\u017cda z osobna zostaj\u0105ce, jako to: wyspa Tydor, kt\u00f3rej mi\u0119szka\u0144cy nawi\u0119cej \u0142owieniem \u017c\u00f3\u0142wi morskich zatrudniaj\u0105 si\u0119, z kt\u00f3rych jeden czasem wa\u017cy i 300 font\u00f3w. \u0141owienie ich odbywa si\u0119 w nocy, rybacy staraj\u0105 si\u0119 mie\u0107 oszczepy i ognie na \u0142odziach rozpalaj\u0105, natenczas same z g\u0142\u0119bi morskich do \u015bwiat\u0142a wyp\u0142ywaj\u0105, a mi\u0119kk\u0105 maj\u0105c skorup\u0119 na sobie, \u0142atwo tedy oszczepami bra\u0107 si\u0119 daj\u0105. Niekt\u00f3re na zniesienie jaj, kt\u00f3rych po tysi\u0105cu maj\u0105 nawet na sobie, wyp\u0142ywaj\u0105 na gor\u0105ce piaski, gdzie wspar\u0142szy si\u0119 skrzyd\u0142ami [ko\u0144czynami] wko\u0142o si\u0119 obracaj\u0105, a w tym ko\u0144czat\u0105 kraw\u0119dzi\u0105 nad ogonem b\u0119d\u0105c\u0105 d\u00f3\u0142 w piasku wykr\u0119ciwszy, dopiero jaja swoje k\u0142ad\u0105 i cokolwiek tym\u017ce piaskiem pokrywaj\u0105, po czym same nazad popychaj\u0105c si\u0119 skrzyd\u0142ami do wody uchodz\u0105, lecz gdy ich kto dostrze\u017ce a od wody zast\u0105pi i wszystkie, ile ich tam b\u0119dzie, do g\u00f3ry brzuchem poprzewraca, natenczas \u017caden ju\u017c nie ucieknie i wszystkie stan\u0105 si\u0119 owego zdobycz\u0105. Z tych za\u015b jaj w piasku, s\u0142o\u0144cu tylko zostawionych, wyl\u0105g\u0142szy si\u0119 m\u0142ode zaraz do wody czo\u0142gaj\u0105 si\u0119 i tam swojej postaci dorastaj\u0105 (T. A. Dzwonkowski, Pami\u0119tniki: czyli pami\u0105tka po ojcu dla J\u00f3zefy z Dzwonkowskich Komornickiej<\/em>, Warszawa 1985, s. 94). <\/p>\n\n\n\n

Warto doda\u0107, \u017ce w celu z\u0142o\u017cenia jaj samice odbywaj\u0105 d\u0142ugie w\u0119dr\u00f3wki do miejsca swego urodzenia. Obecnie przypuszcza si\u0119, \u017ce najprawdopodobniej wykorzystuj\u0105 do tego pole magnetyczne Ziemi. Ich pobyt na l\u0105dzie trwa z regu\u0142y kilka godzin, a m\u0142ode wyl\u0119gaj\u0105 si\u0119 po ok. 2 miesi\u0105cach. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie trwaj\u0105 starania w\u0142adz niekt\u00f3rych pa\u0144stw, a tak\u017ce naukowc\u00f3w i wolontariuszy nad ratowaniem szybko wymieraj\u0105cych \u2013 g\u0142\u00f3wnie z powodu dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka – \u017c\u00f3\u0142wi morskich. <\/p>\n\n\n\n