{"id":86,"date":"2020-01-19T12:42:42","date_gmt":"2020-01-19T11:42:42","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?p=86"},"modified":"2021-05-18T20:03:05","modified_gmt":"2021-05-18T18:03:05","slug":"miecznik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/2020\/01\/19\/miecznik\/","title":{"rendered":"Miecznik"},"content":{"rendered":"\n

Te ryby o szczeg\u00f3lnym wygl\u0105dzie wyst\u0119puj\u0105 w wierzeniach i sztuce r\u00f3\u017cnych kultur \u015bwiata zwi\u0105zanych z morzem. Kr\u00f3tkie i okazjonalne informacje na ich temat mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c w staropolskich encyklopediach, a tak\u017ce w relacjach z podr\u00f3\u017cy obywateli Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w.<\/strong> <\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Miecznik, zwany r\u00f3wnie\u017c w\u0142\u00f3cznikiem lub ryb\u0105 mieczem, zamieszkuje przede wszystkim morza i oceany strefy tropikalnej, rzadziej umiarkowanej – sporadycznie widywany jest np. w zachodniej cz\u0119\u015bci Ba\u0142tyku. Najbardziej charakterystycznym elementem jego wygl\u0105du jest g\u00f3rna szcz\u0119ka przekszta\u0142cona w d\u0142ugi wyrostek w kszta\u0142cie miecza, stanowi\u0105cy 1\/3 d\u0142ugo\u015bci cia\u0142a tego zwierz\u0119cia. Najwi\u0119ksi z jego przedstawicieli mog\u0105 osi\u0105ga\u0107 ponad 4 metry d\u0142ugo\u015bci i wa\u017cy\u0107 powy\u017cej 500 kilogram\u00f3w, jednak na skutek intensywnych po\u0142ow\u00f3w ich \u015brednie rozmiary znacznie si\u0119 zmniejszy\u0142y. Drug\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 cech\u0105, powi\u0105zan\u0105 z poprzedni\u0105, jest ich szybko\u015b\u0107. Potrafi\u0105 osi\u0105ga\u0107 pr\u0119dko\u015b\u0107 do 100 km\/h, przez co nale\u017c\u0105 do najszybszych ryb \u015bwiata. P\u0142ywaj\u0105 same lub w niewielkich grupach. Bywaj\u0105 mylone z blisko spokrewnionymi z nimi i odrobin\u0119 podobnymi marlinami. <\/p>\n\n\n\n

Mieczniki ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j wygl\u0105d i szybko\u015b\u0107 od antyku kojarzone by\u0142y z wojowniczo\u015bci\u0105. W tym te\u017c charakterze wyst\u0119puj\u0105 w mitach i opowie\u015bciach r\u00f3\u017cnych kultur \u015bwiata zwi\u0105zanych z morzem. Znane by\u0142y m.in. staro\u017cytnym Grekom i Rzymianom, kt\u00f3rzy urz\u0105dzali na nie po\u0142owy. Wed\u0142ug wierze\u0144 tych pierwszych, zwierz\u0119ta te pochodz\u0105 od Myrmidon\u00f3w \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w Eginy \u2013 towarzysz\u0105cych Achillesowi w wojnie troja\u0144skiej, kt\u00f3rzy po \u015bmierci swego przyw\u00f3dcy z w\u015bciek\u0142o\u015bci rzucili si\u0119 w morze. W\u00f3wczas nimfa morska Tetyda, matka poleg\u0142ego herosa, \u017ca\u0142uj\u0105c wojownik\u00f3w, przemieni\u0142a ich w ryby, pozwalaj\u0105c im jednocze\u015bnie zachowa\u0107 swoje miecze. <\/p>\n\n\n\n

Niezbyt obszerne informacje na temat miecznik\u00f3w, a tak\u017ce ich wyobra\u017cenie, do\u015b\u0107 dobrze wykonane (znajduj\u0105ce si\u0119 tu\u017c obok ryby pi\u0142y), odnale\u017a\u0107 mo\u017cemy w encyklopedii polskiego przyrodnika-humanisty szkockiego pochodzenia, Jana Jonstona (1603-1675), pt. Historiae Naturalis,<\/em> w tomie pi\u0105tym – <\/em>po\u015bwi\u0119conym stworzeniom morskim (Frankfurt 1650). Badacz opiera\u0142 si\u0119 przy tym na opisach antycznych autor\u00f3w, m.in. Pliniusza Starszego, Strabona i Aeliana. Zaskakuj\u0105ce mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 to, i\u017c pomimo potwierdzenia faktu, \u017ce ryby te po\u0142awiano w niekt\u00f3rych regionach Morza \u015ar\u00f3dziemnego ju\u017c w antyku, ich mi\u0119so uznawane mia\u0142o by\u0107 za suche i ci\u0119\u017ckie do ugotowania.<\/p>\n\n\n\n

Miecznikom przeznaczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c odr\u0119bne has\u0142o, jeszcze kr\u00f3tsze, katolicki duchowny Benedykt Chmielowski (1700-1763) w s\u0142ynnych, wydanych prawie wiek p\u00f3\u017aniej Nowych Atenach <\/em>(Lw\u00f3w 1745): <\/p>\n\n\n\n

Ensis <\/em>albo Gladius<\/em>, lub Xiphias<\/em>, po W\u0142osku Pesce spada<\/em>, to iest Mieczyk, Ostropysk Ryba, \u017ce pysk ma ostro-ko\u0144czysty, z oboch szczek iak miec\u017c, ktorym sie\u0107i prze\u0107ina, Okr\u0119ty dziurawi. Wieloryba iednak y tak uarmorowana boi si\u0119, zaraz swoie Or\u0119\u017ce pyskowe w piasek zanurzai\u0105c, a tak Wieloryb przeze\u0144 przep\u0142ywa, bez lezyi siebie y iego. Naywi\u0119ksze s\u0105 w Morzu Indyiskim, Teste Jovio <\/em>(B. Chmielowski, Nowe Ateny\u2026<\/em>, t. 1, Lw\u00f3w 1745, s. 527). <\/p>\n\n\n\n

Warto zaznaczy\u0107, \u017ce miecznik, cho\u0107 faktycznie potrafi przebi\u0107 kad\u0142ub drewnianej \u0142odzi, o czym wspomina\u0142 ju\u017c Jonston w swym kompendium, to jednak, wbrew r\u00f3\u017cnym opowie\u015bciom, atakuje ludzi tylko, gdy czyje si\u0119 zagro\u017cony lub jest do tego sprowokowany. W sytuacjach codziennych skupia si\u0119 na mniejszych od siebie rybach, kt\u00f3re s\u0105 jego naturalnym \u017ar\u00f3d\u0142em pokarmu.\u00a0Warto doda\u0107, \u017ce informacja na temat l\u0119ku tych zwierz\u0105t przed wielorybami, jak i zwi\u0105zanego z nim charakterystycznego zachowania, r\u00f3wnie\u017c znajduje si\u0119 w Historiae Naturalis<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Na temat miecznik\u00f3w, a tak\u017ce ryb pi\u0142, pisa\u0142 \u2013 niestety r\u00f3wnie\u017c niezbyt obszernie – w swych wspomnieniach Teodor Anzelm Dzwonkowski (1764-1850), kt\u00f3ry pod koniec XVIII wieku podr\u00f3\u017cowa\u0142 na s\u0142u\u017cbie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej po Azji Po\u0142udniowej i Po\u0142udniowo-Wschodniej: <\/p>\n\n\n\n

Ten Przyl\u0105dek Koromandel graniczy z Przyl\u0105dkiem Malabarskim, ale nie jest tak \u017cyznym, tylko w fabryki r\u00f3\u017cne bawe\u0142niane obfity. Mieszka\u0144cy rybami jedynie, kt\u00f3rych si\u0119 tu najwi\u0119cej po\u0142awia, i ry\u017cem \u017cyj\u0105. S\u0105 tu ryby maj\u0105ce nosy s\u0105\u017cniowe jak pa\u0142asz obosieczny z z\u0119bami jak u pi\u0142y [ryby pi\u0142y], s\u0105 drugie maj\u0105ce podobnej\u017ce d\u0142ugo\u015bci [mieczniki], lecz tylko spiczaste – tymi maj\u0105 si\u0119 broni\u0107 od napa\u015bci drugich (T. A. Dzwonkowski, Pami\u0119tniki: czyli pami\u0105tka po ojcu dla J\u00f3zefy z Dzwonkowskich Komornickiej<\/em>, Warszawa 1985, s. 84). <\/p>\n\n\n\n

Z powodu po\u0142ow\u00f3w, a tak\u017ce zanieczyszczenia przez cz\u0142owieka m\u00f3rz i ocean\u00f3w, w ci\u0105gu ostatnich kilkudziesi\u0119ciu lat populacja miecznika uleg\u0142a znacznemu zmniejszeniu, zw\u0142aszcza w Morzu \u015ar\u00f3dziemnym, przez co obecnie uznawany jest on za gatunek zagro\u017cony wygini\u0119ciem. <\/p>\n\n\n\n