{"id":98,"date":"2020-01-19T16:54:10","date_gmt":"2020-01-19T15:54:10","guid":{"rendered":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/?p=98"},"modified":"2021-05-14T00:09:22","modified_gmt":"2021-05-13T22:09:22","slug":"lampart","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/laboratorium.al.uw.edu.pl\/bestiariusz\/2020\/01\/19\/lampart\/","title":{"rendered":"Lampart"},"content":{"rendered":"\n

Ten zwinny i szybki drapie\u017cnik, posiadaj\u0105cy wysokie zdolno\u015bci adaptacyjne, do\u015b\u0107 powszechnie wyst\u0119puje w sztuce, a tak\u017ce wierzeniach Azji i Afryki. Cho\u0107 w kulturze staropolskiej lamparty nie pojawia\u0142y si\u0119 tak cz\u0119sto, jak niekt\u00f3re inne wielkie koty, mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 pewne wzmianki na ich temat w relacjach z podr\u00f3\u017cy i encyklopediach obywateli Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w.<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Lampart jest pi\u0105tym co do wielko\u015bci (mo\u017ce osi\u0105ga\u0107, \u0142\u0105cznie z ogonem, do 250 cm d\u0142ugo\u015bci i 80 kg wagi), a tak\u017ce najpowszechniej wyst\u0119puj\u0105cym wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wielkim kotem. Zamieszkuje lasy, tereny nadrzeczne i skaliste w Afryce Subsaharyjskiej, na Bliskim i Dalekim Wschodzie, a tak\u017ce w Azji \u015arodkowej, Po\u0142udniowej i Po\u0142udniowo-Wschodniej. <\/p>\n\n\n\n

Drapie\u017cnik ten ma w\u0105sk\u0105 g\u0142ow\u0119 z zaokr\u0105glonymi uszami. Jego sier\u015b\u0107, najcz\u0119\u015bciej w kolorze br\u0105zowo-\u017c\u00f3\u0142tym, czasem blado\u017c\u00f3\u0142tym lub rdzawym, usiana jest nieregularnymi, czarnymi c\u0119tkami. Spotyka si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bardzo rzadkie osobniki melanistyczne, tzw. czarne pantery. Lamparty s\u0105 samotnikami i prowadz\u0105 nocny tryb \u017cycia. Ich charakterystyczn\u0105 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 jest wspinanie si\u0119 po drzewach, na kt\u00f3re, jako jedyne koty, zaci\u0105gaj\u0105 swoj\u0105 zdobycz w celu konsumpcji. Cz\u0119sto te\u017c \u015bpi\u0105 na ga\u0142\u0119ziach w ci\u0105gu dnia.  <\/p>\n\n\n\n

W wierzeniach afryka\u0144skich i azjatyckich lampart kojarzony jest z odwag\u0105, m\u0119stwem i w\u0142adz\u0105 (w Kr\u00f3lestwie Beninu jego wizerunek by\u0142 te\u017c popularnym elementem zdobniczym). Uwa\u017cano go za kr\u00f3la d\u017cungli, a niekiedy r\u00f3wnie\u017c opiekuna ludzi. Wyobra\u017cenia tego ssaka s\u0105 tak\u017ce popularnym motywem w heraldyce, w wielu przypadkach wymiennie z postaci\u0105 lwa (np. w herbie Anglii). W tym charakterze na ziemiach polskich pojawi\u0142 si\u0119 najp\u00f3\u017aniej w XV wieku \u2013 widoczny jest w rozpowszechnionym g\u0142\u00f3wnie w Ma\u0142opolsce herbie Lewart, jak r\u00f3wnie\u017c w jego odmianach. Wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w godle kilku pa\u0144stw afryka\u0144skich. <\/p>\n\n\n\n

Na ziemie polskie \u017cywe lamparty nie trafia\u0142y raczej zbyt cz\u0119sto. Obok innych egzotycznych zwierz\u0105t, dwie sztuki mia\u0142 kupi\u0107 podczas swej pielgrzymki po Bliskim Wschodzie w latach 1582-1584 Miko\u0142aj Krzysztof Radziwi\u0142\u0142 zwany \u201eSierotk\u0105\u201d (1549-1616). Nie wiadomo jednak, czy w og\u00f3le prze\u017cy\u0142y podr\u00f3\u017c do Rzeczypospolitej i co by si\u0119 z nimi sta\u0142o, gdyby faktycznie tam by dotar\u0142y. Nie mamy te\u017c pewno\u015bci, czy w og\u00f3le by\u0142y to lamparty, a nie jakie\u015b inne wielkie koty. Pomy\u0142ki takie nie nale\u017ca\u0142y do rzadko\u015bci i bra\u0142y si\u0119 z faktu, \u017ce ju\u017c staro\u017cytni Grecy i Rzymianie s\u0105dzili, i\u017c te drapie\u017cniki s\u0105 potomstwem pantery (pardi<\/em>) i lwicy (leo<\/em>), co ma odzwierciedlenie w nazwie tych zwierz\u0105t (leopardus<\/em>) \u2013 dopiero w XX wieku oficjalnie potwierdzono, \u017ce pantera i lampart to w istocie ten sam gatunek. Ponadto mianem tego ostatniego w \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych czasem okre\u015blano r\u00f3wnie\u017c podobnego do niego geparda. <\/p>\n\n\n\n

O wyst\u0119powaniu lampart\u00f3w w Indiach wspomina\u0142 w swym li\u015bcie do znajomego z Krakowa w 1596 roku kupiec Krzysztof Paw\u0142owski (zm. 1603). Kr\u00f3tki opis tych drapie\u017cnik\u00f3w umie\u015bci\u0142 tak\u017ce misjonarz, jezuita Micha\u0142 Boym (1612-1659), m.in. w swym dziele Flora Sinensis<\/em> (Wiede\u0144 1656): <\/p>\n\n\n\n

Hivenpao jest gatunkiem lamparta, czyli pantery. \u017byje w prowincji Pekim. Nie jest tak drapie\u017cny jak tygrys. Hivenpao jest bardzo w Chinach ceniony i nie jest pospolity (M. Boym, Micha\u0142a Boyma opisanie \u015bwiata <\/em>(red. Edward Kajda\u0144ski), Warszawa 2009, s. 157). <\/p>\n\n\n\n

Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w tej samej ksi\u0105\u017cce znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kolorowa ilustracja przedstawiaj\u0105ca lamparta przy wodopoju, tak\u017ce autorstwa Boyma. Do\u015b\u0107 dobrze odwzorowuje ona to zwierz\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Informacje na temat tych drapie\u017cnik\u00f3w, bazuj\u0105c na r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3d\u0142ach pocz\u0105wszy od staro\u017cytno\u015bci, a tak\u017ce ich wyobra\u017cenie, do\u015b\u0107 dobrze wykonane, odnale\u017a\u0107 mo\u017cemy m.in. w encyklopedii Jana Jonstona (1603-1675) pt. Historiae Naturalis<\/em>, w tomie czwartym – po\u015bwi\u0119conym czworonogom (Frankfurt ok. 1652).  <\/p>\n\n\n\n

Lampartom przeznaczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c odr\u0119bne has\u0142o, cho\u0107 bardzo kr\u00f3tkie, katolicki duchowny Benedykt Chmielowski (1700-1763) w s\u0142ynnych, wydanych prawie wiek p\u00f3\u017aniej, Nowych Atenach <\/em>(Lw\u00f3w 1745): <\/p>\n\n\n\n

LAMPART po \u0141acinie Leopardus, to tylko ma do siebie, \u017ce Zwierz iest wielkiey pr\u0119dko\u015bci, y to, i\u017c ie\u017celi za pierwszym y drugim susem nie u\u0142owi sobie \u0142upu, iu\u017c go wi\u0119cey nie \u015bciga. Dla tego mu przypisano: Aut cito, aut nunquam<\/em> (B. Chmielowski, Nowe Ateny…<\/em>, cz. 1, Lw\u00f3w 1745, s. 479). <\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 opis ten pasowa\u0142by pewnie te\u017c do innych gatunk\u00f3w wielkich kot\u00f3w, lamparty faktycznie charakteryzuj\u0105 si\u0119 niebywa\u0142\u0105 zwinno\u015bci\u0105 i si\u0142\u0105. Potrafi\u0105 te\u017c skaka\u0107 na 6-8 metr\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Mimo i\u017c te drapie\u017cniki s\u0105 stosunkowo odporne na dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka \u2013 w tym rozw\u00f3j osadnictwa na ich terenach i ograniczanie tym drapie\u017cnikom naturalnego po\u017cywienia, populacja lampart\u00f3w w XX wieku zmniejszy\u0142a si\u0119 do tego stopnia, \u017ce niekt\u00f3re z ich podgatunk\u00f3w uznaje si\u0119 obecnie za zagro\u017cone wygini\u0119ciem. W ostatnich latach prowadzone s\u0105 dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu powstrzymanie wymierania tych pi\u0119knych ssak\u00f3w.  <\/p>\n\n\n\n